فرارو سیمون تیسدال، کارشناس ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین

به نقل از روزنامه گاردین؛ دونالد ترامپ در شرایطی به شدت آشفته و سردرگم، در باتلاق بحران خودساخته با ایران گرفتار شده و به نظر می رسد هیچ استراتژی روشنی برای خروج از این تنش های فاجعه بار که شخصاً آغازگر آن بوده، در اختیار ندارد. ارتش آمریکا بار دیگر در حال بمباران ایران است و دامنه این حملات به تدریج زیرساخت های غیرنظامی کشور را نیز در بر گرفته است.

همان طور که تجربه تاریخی نشان داده است، این گونه اقدامات تهاجمی، غیرقانونی و کور، نه تنها واشنگتن را به اهداف اعلام شده اش نزدیک نکرده، بلکه در عمل به تقویت همبستگی ملی و استحکام مقاومت نظام جمهوری اسلامی ایران منجر شده است.

دونالد ترامپ و پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده — که منتقدانش در واشنگتن از او با عنوان سالار وحشی پنتاگون یاد می کنند — تا این لحظه بارها از دستاوردها و پیروزی هایی سخن به میان آورده اند که بسیاری از ناظران بین المللی آن را صرفاً توهماتی واهی و بی اساس می دانند.

در همین راستا، رییس جمهور آمریکا طی هفته جاری در اظهارنظری ادعا کرد که ما به طور قاطع و بی چون وچرا در حال پیروزی هستیم ؛ ادعایی جسورانه که در محافل سیاسی و رسانه ای تقریباً هیچ کس آن را باور ندارد.

در شرایطی که افکار عمومی جهان با نگرانی عمیق، هزینه های سنگین انسانی و اقتصادیِ این ماجراجوییِ نافرجام ترامپ در قبال ایران را ارزیابی می کند، ناتوانی آشکار ایالات متحده در تحقق اهداف استراتژیک خود به سوژه ای برای تمسخر و انتقاد تند در سطح بین المللی تبدیل شده است.

مسئله کنترل تنگه هرمز که در پی اتخاذ سیاست های تهاجمی و نسنجیده دونالد ترامپ با اختلال مواجه شده، اکنون به هدفی محدود اما به شدت دست نیافتنی برای سیاست گذاران کاخ سفید بدل شده است. در نقطه مقابل، اهداف بلندپروازانه تر و توهم آمیز ائتلاف واشنگتن و اسراییل از این تنش ها — که شامل توقف کامل برنامه هسته ای ایران، تضعیف شبکه گسترده نیروهای مقاومت منطقه ای و تغییر حکومت بود — امروز بیش از هر برهه زمانی دیگری دور از دسترس و غیرممکن به نظر می رسند.

آنچه در عمل ماشین جنگی و توان نظامی ایالات متحده را فلج و بی اثر کرده، رهبری به شدت ضعیف، متزلزل و فاقد قاطعیت دونالد ترامپ است. اگر ایران در نگاه استراتژیست های آمریکایی واقعاً همان تهدید وجودی و بزرگی بود که ترامپ همواره ادعا می کند، منطق نظامی ایجاب می کرد که واشنگتن گزینه های بسیار قاطع تری را دنبال کند.

به عنوان یک نمونه تاریخی، زمانی که جورج دبلیو بوش به این جمع بندی نهایی رسید که عراق تهدیدی غیرقابل قبول برای منافع آمریکاست، با بسیج و اعزام 170 هزار نیروی زمینی به آن کشور یورش برد. هرچند آن جنگ نیز در نهایت به فاجعه ای تمام عیار در خاورمیانه ختم شد، اما دست کم بوش مسئولیت عواقب تصمیم ویرانگر خود را پذیرفت و هزینه های سیاسی آن را شخصاً بر عهده گرفت.

با این وجود، دونالد ترامپ به هیچ وجه حاضر نیست به اشتباهات فاحش خود در آغاز شتاب زده بحرانی که اکنون هیچ توان و راهبردی برای پایان دادن به آن ندارد، اعتراف کند. رییس جمهور آمریکا ترجیح می دهد به جای پذیرش خطا و تلاش دیپلماتیک برای دستیابی به یک راه حل آبرومندانه از طریق گفت وگوهای صلح ، منطقه را درگیر یک جنگ فرسایشی و بی فرجام نگه دارد.

این لجاجت سیاسی نه تنها غیرنظامیان و نیروهای آمریکایی را در معرض خطر قرار داده، بلکه متحدان عرب واشنگتن در حاشیه خلیج فارس را نیز در لبه پرتگاه قرار داده است. علاوه بر این، این رویه به اقتصاد جهانی ضربه می زند، احتمال وقوع قحطی های ویرانگر در کشورهای در حال توسعه را تشدید می کند، به بازیگران رقیب واشنگتن از مسکو تا پکن فرصت بهره برداری ژئوپلیتیک می دهد، حقوق بین الملل را از درون تهی می سازد و در نهایت، آینده انتخاباتی حزب جمهوری خواه را نیز با خطراتی جدی مواجه می کند.

بدون شک، خودشیفتگی مفرط دونالد ترامپ، اکنون به یکی از بزرگ ترین تهدیدات برای ثبات جهان امروز تبدیل شده است. او به مهم ترین موتور محرک تشدید دوباره و مهارنشدنی این تنش ها بدل گشته؛ تا جایی که گویی شخصاً و به تنهایی نقش یک سلاح کشتار جمعی را ایفا می کند.

در این میان، شاهد تکرار یک الگوی رفتاری آشنا در کاخ سفید هستیم: ترامپ کاملاً خودسرانه و بدون کمترین مشورتی با کنگره، شرکای اروپایی آمریکا یا حتی در نظر گرفتن افکار عمومی داخل کشورش، تصمیم به ورود به این کارزار گرفت. او نه برنامه ای مدون و روشن در اختیار داشت و نه از یک راهبرد خروج بلندمدت بهره می برد. علاوه بر این، او فریب وعده های پوچ و غیرواقع بینانه بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، مبنی بر دستیابی سریع و آسان به پیروزی را خورد؛ وعده هایی که تحلیلگران مستقل از همان روز نخست با دیده شک و تردید به آن می نگریستند.

گزارش های موثق اطلاعاتی نشان می دهد که دونالد ترامپ ارزیابی های دقیق کارشناسان نظامی درباره مخاطرات امنیتی و پیامدهای فاجعه بار منطقه ای این درگیری را به طور کامل نادیده گرفته است. همین ناآگاهی عمیق و چشم پوشی از واقعیت های پیچیده میدان نبرد، بر تمامی تصمیم گیری های کلان او سایه افکنده است.

شگفت آورتر آنکه، او با محاسباتی غلط انتظار داشت ایران پیش از هرگونه اقدامی برای بستن تنگه هرمز، پرچم سفید را بالا ببرد. به همین دلیل، از حملات تلافی جویانه، دقیق و کوبنده تهران به پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای حوزه خلیج فارس عمیقاً شوکه شد؛ این در حالی بود که تقریباً هیچ ناظر و تحلیلگر سیاسی دیگری از چنین واکنش قاطعی غافلگیر نشد. اکنون، ترامپ بیش از هر زمان دیگری در طول دوران ریاست جمهوری اش، سرگردان و در یافتن راهی برای خروج از این مخمصه استراتژیک، کاملاً ناتوان به نظر می رسد.

همین رویکرد مخرب، مبتنی بر غرور کاذب و بی مسئولیتی، پیش تر نیز در طرح بلندپروازانه و نمایشی 20 ماده ای ترامپ برای صلح غزه در سال گذشته میلادی (1404 شمسی) به وضوح مشهود بود.

هیچ یک از محورهای کلیدی این طرح — از بازسازی زیرساخت های حیاتی غزه و استقرار یک نیروی بین المللی برای تثبیت اوضاع گرفته تا اجرای برنامه های خلع سلاح — تاکنون به هیچ پیشرفت ملموس و عملیاتی نرسیده است. جالب اینجاست که خود دونالد ترامپ نیز تا حد زیادی علاقه اش را به پیگیری و اجرای این طرح شکست خورده از دست داده است.

حماس با حفظ توان رزمی خود، همچنان سلاح هایش را بر زمین نگذاشته است، نیروهای ارتش اسراییل با کارشکنی از خروج کامل از غزه امتناع می ورزند، روند حیاتی ارسال کمک های بشردوستانه به طور مستمر با اختلال مواجه است و از زمان برقراری به اصطلاح آتش بس در ماه اکتبر (مهر/آبان)، بیش از هزار غیرنظامی فلسطینی جان خود را از دست داده اند. در سایه فقدان هرگونه اراده برای راه حل سیاسی منصفانه، غزه اکنون در وضعیتی به شدت بلاتکلیف و شکننده، در برزخ میان صلح و جنگ دست وپا می زند.

دقیقاً همین نقد جدی را می توان به مداخلات غیرسازنده دونالد ترامپ در بحران جنگ روسیه و اوکراین نیز وارد دانست. او در هیچ مقطعی توجهی جدی و عمیق به ریشه های تاریخی این بحران یا انگیزه های ژئوپلیتیک ولادیمیر پوتین نشان نداد. ترامپ در دیپلماسی خود همواره طرفی را که از نگاه شخصی اش قدرتمندتر به نظر می رسیده، ترجیح داده و در مقاطعی تلاش کرد تا ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین را به پذیرش نوعی توافق تحمیلی و تسلیم نیم بند وادار سازد.

پس از ناکامی این رویکرد غیرحرفه ای، او با حالتی قهرآمیز و منفعلانه از کی یف روی گرداند؛ با این حال، همچنان با انگیزه هایی که شاید تنها خودش قادر به توجیه آن ها باشد، در پی جلب رضایت پوتین است. اکنون جهان شاهد است که همان الگوی حکمرانی خطرناکِ مبتنی بر ناآگاهی، شتاب زدگی و شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت، بار دیگر در قبال جمهوری اسلامی ایران در حال تکرار است.

دونالد ترامپ که دیگر هیچ ابزار و ایده ای برای بیرون کشیدن خود از این بحران خودساخته ندارد، اکنون مذبوحانه در تلاش است تا راهی جهت مهار پیامدهای دومینووار آن بیابد. در کانون تشدید تنش های هفته جاری، یادداشت تفاهم ماه ژوئن (خرداد) قرار دارد؛ توافقی موقت که قرار بود به مدت 60 روز ماشین جنگی را متوقف کند تا شاید زمینه ای برای آغاز مذاکرات اساسی و دیپلماتیک فراهم شود.

دونالد ترامپ در ابتدا این یادداشت تفاهم را به عنوان یک دستاورد بزرگ شخصی و نشانه ای از موفقیت خود به افکار عمومی قالب کرد، اما همانند بسیاری از توافق های نمایشی که به نام او سند خورده اند، این مورد نیز از یک نقص بنیادین حقوقی و راهبردی رنج می برد. بند پنجم این توافق، به گونه ای مبهم تنظیم شده بود که در عمل، تسلط و کنترل استراتژیک ایران بر شاهراه حیاتی تنگه هرمز را به رسمیت می شناخت.

ترامپ که در آن مقطع به شدت برای یافتن راه خروجی از بحران له له می زد، شتاب زده با این بند موافقت کرد؛ اما امروز که پیامدهای ژئوپلیتیک آن بیش از پیش نمایان شده، بزدلانه از پذیرش مسئولیت آن عقب نشینی می کند. در چنین فضای غبارآلودی، جای هیچ شگفتی نیست که تهران کوچک ترین اعتمادی به او و وعده هایش نداشته باشد؛ و اساساً در عرصه بین الملل، دیگر چه کسی به امضای ترامپ اعتماد می کند؟

کاملاً عیان است که دونالد ترامپ فاقد هرگونه تصور و نقشه راه روشنی برای خروج از این باتلاقِ روزبه روز عمیق تر است. او در یک اقدام پوپولیستی یک روز وعده می دهد که برای تأمین امنیت عبور و مرور از تنگه هرمز، عوارض دریایی وضع خواهد کرد، اما در کمال تعجب، تنها 24 ساعت بعد تحت فشارهای واقعیت میدانی از تصمیم خود عقب نشینی می کند.

هم زمان، او فرماندهی عالی حملاتی را بر عهده دارد که زیرساخت های غیرنظامی را هدف قرار می دهند؛ اقداماتی که از منظر حقوق بین الملل ممکن است مصداق بارز جنایت جنگی محسوب شوند. این در حالی است که ناوگان آمریکا با چشم انداز به شدت نگران کننده مسدود شدن مسیرهای دریای سرخ از سوی نیروهای حوثی در یمن نیز مواجه است؛ سناریویی که می تواند به تنهایی پیامدهای اقتصادی فلج کننده ای برای تجارت جهانی به همراه داشته باشد.

در این کارزار، متحدان اروپاییِ واشنگتن با دیده تردید و بی اعتمادی به عملکرد بی ثبات او می نگرند، دشمنان سنتی آمریکا از انزوای روزافزون این کشور ابراز خرسندی می کنند، بازارهای مالی جهان دچار آشفتگی و اضطراب بی سابقه ای شده اند و قیمت نفت در بازارهای جهانی بار دیگر روندی صعودی و تند به خود گرفته است. با شلیک هر موشک در این نبرد، اعتبار پوشالی و نفوذ رو به افول ایالات متحده در عرصه نظام بین الملل، بیش از پیش تخریب می شود. حفظ ژست ابرقدرت بودن، در جهانی که دیگر کسی برای شما احترام و هژمونی قائل نیست، مأموریتی غیرممکن است.

در این شرایط بغرنج، چه کسی یا نهادی قادر است ماشین بی توقف اشتباهات دونالد ترامپ را متوقف کند؟ کنگره آمریکا اخیراً با اعمال فشار از او خواسته است که یا فوراً به این درگیری ها پایان دهد و یا مجوز قانونی و رسمی برای تداوم آن را از نهاد قانون گذار دریافت کند؛ با این حال، او با دهن کجی به نهادهای دموکراتیک، این درخواست را کاملاً نادیده انگاشته است.

داده های نظرسنجی های معتبر نیز به روشنی نشان می دهد که اکثریت قاطع شهروندان آمریکایی با این بحران پرهزینه که به طور مستقیم به تشدید بی سابقه تورم در داخل آمریکا دامن زده است — مخالف اند. اما ترامپ، همچون همیشه، حاضر نیست صدای این مخالفت های مدنی را بشنود.

در سوی دیگر معادله، متحدان اروپایی و نگران آمریکا که همچنان زخم انتقادهای تند و تحقیرآمیز او در نشست اخیر ناتو در آنکارا را بر تن دارند، از بیم ایجاد شکافی جبران ناپذیر در ائتلاف فراآتلانتیک، جرأت و جسارت رویارویی مستقیم با سیاست های او را ندارند. در این میان، پاپ نیز تمامی ظرفیت دیپلماتیک واتیکان را برای میانجی گری به کار بسته است. اگر هیچ یک از این تلاش های بین المللی به نتیجه مطلوبی نرسد، شاید برای غرب در نهایت تنها دست به دامن شدن به دعا باقی بماند.

ولادیمیر پوتین، که در راهروهای کرملین و در میان ویرانه های توهمات نظامی خود نشسته است، اکنون با خشنودی و رضایت کامل نظاره گر آن است که ایالات متحده چگونه رهگیرهای موشکی کمیاب، منابع عظیم مالی و توان استراتژیک نظامی خود را در یک جنگ بی پایان و فرسایشی دیگر در خاورمیانه هدر می دهد؛ جنگی که به بهترین شکل ممکن، تمرکز و توجه واشنگتن را از جبهه اوکراین منحرف می سازد.

هرچه شکاف های سیاسی و فشارهای اقتصادی در درون ائتلاف غرب عمیق تر شود، کفه ترازو به نفع پوتین سنگین تر خواهد شد؛ به ویژه اگر — همان گونه که گزارش های محرمانه نهادهای اطلاعاتی گمانه زنی می کنند — مسکو در حال طراحی و برنامه ریزی برای اجرای یک عملیات تحریک آمیز گسترده در قالب نبردهای ترکیبی (هیبریدی) در خاک لهستان یا جمهوری های حوزه بالتیک باشد.

اگر هنوز کسی در غرب درباره استراتژی های فرصت طلبانه چین در این میانه تردید دارد، کافی است به آزمایش موفقیت آمیز موشک بالستیک دوربردی بنگرد که هفته گذشته از یک زیردریایی اتمی در آب های اقیانوس آرام جنوبی شلیک شد. شی جین پینگ، رهبر چین، درست همانند مقامات ژاپن و تایوان که با نگرانی عمیق تحولات را رصد می کنند، با دقتی موشکافانه صحنه آشفتگی و هرج ومرجی را که دونالد ترامپ در خاورمیانه پدید آورده است، زیر نظر دارد.

پکن هم اکنون نیز از منظر رشد اقتصادی و همچنین در زمینه گسترش نفوذ نرم دیپلماتیک در جهان، یکی از بزرگ ترین برندگان و بهره برداران این وضعیت آشفته به شمار می رود. بدون شک، دیر یا زود شی جین پینگ این دستاوردهای ژئوپلیتیک را به مزیت های برتر نظامی در برابر آمریکا نیز ترجمه و تبدیل خواهد کرد.

در نهایت، معمای پیچیده پدیده ای به نام ترامپ ، بحرانی است که مردم آمریکا باید خودشان برای رهایی از آن چاره ای بیندیشند. این رأی دهندگان آمریکایی بودند که او را مجدداً به کرسی ریاست جمهوری رساندند و جامعه جهانی را با پیامدهای غیرقابل پیش بینی چنین چهره ای روبه رو کردند؛ از همین رو، کاملاً منطقی است که در نهایت، این ملت آمریکا باشند که بیش از هر کشور دیگری، تاوان و هزینه سنگین پیامدهای اقدامات ویرانگر او را بپردازند.

امروز ما و سایر ملت های جهان، این حقیقت تلخ را کاملاً بدیهی و غیرقابل انکار می دانیم که دونالد ترامپ، دقیقاً برخلاف شعار پوپولیستیِ عظمت را به آمریکا بازمی گردانیم ، ایالات متحده را به کشوری کوچک تر، خشن تر، ناراضی تر، دوقطبی تر، منزوی تر و به شدت منفورتر در سطح جهانی تنزل داده است. بر این اساس، آنچه در مقطع کنونی و در سال 2026 میلادی (1405 شمسی) بیش از هر زمان دیگری در عرصه بین الملل ضروری به نظر می رسد، انتشار یک اعلامیه جهانی استقلال از ترامپ است.