به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی مجمع تشخیص مصلحت نظام، دکتر صادق واعظ زاده، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و رییس مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، در گفت وگویی مشروح با این مرکز، ابعاد گوناگونی از اندیشه ها، سیره و رویکردهای رهبر شهید انقلاب، آیت الله سید علی خامنه ای، را تبیین و تشریح کرد.

نگاه ساختارمند و تأکید بر برنامه ریزی

واعظ زاده در ابتدای سخنان خود با اشاره به تثبیت نظام در دوران زعامت رهبر شهید گفت: به نظر می رسد حضرت آیت الله خامنه ای یک نگاه ساختارمند به اداره کشور داشتند و در کنار آن، توجه و اهتمام ویژه ای هم به اینکه این نهادها و این ساختارها بر اساس یک نقشه راه و برنامه ریزی میدانی حرکت کنند. همچنین تأکید ویژه ای نسبت به اجرایی شدن سند الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت داشتند.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، با اشاره به گفت وگوی خود با رهبر شهید درباره ریشه واژه جمهوری در اندیشه امام خمینی (ره)، اظهار داشت: رهبر شهید انقلاب فرمودند امام که جزیی ترین اندیشه ها و اعمال را منطبق بر اسلام اتخاذ می کردند، نمی شود که واژه جمهوری را از اسلام استخراج نکرده باشند. این استنباط ایشان بود و معتقد بودند که جمهوری در واقع از متن اسلام بیرون آمده است. دیدگاه خودشان هم همین بود.

نظریه مردم سالاری دینی ؛ حل دوگانه مشروعیت و مقبولیت

واعظ زاده با اشاره به دیدگاه ویژه رهبر شهید درباره نسبت اسلامیت و جمهوریت، خاطرنشان کرد: دیدگاه دیگری که امروز در جامعه ما شاید چنان که باید برجسته نشده، این است که ایشان بحث مقبولیت و مشروعیت نظام را با طرح جدیدی که مبتنی بر همین نظر حضرت امام است، حل کردند. ایشان می فرمایند نظام اسلامی باید متکی و مبتنی بر اراده مردم باشد. یعنی اسلامیت نظام منوط به این است که مقبولیت داشته باشد. بنابراین اصلاً بحث اینکه یک نظامی اسلامیت داشته باشد اما مقبولیت نداشته باشد، منتفی است.

وی تصریح کرد: این دیدگاهی است که رهبر شهید، آیت الله سید علی خامنه ای داشتند و متفاوت از نظراتی است که بعضی شخصیت های مورد قبول در جامعه ما بیان کردند. وقتی شما موضوع مردم سالاری دینی را در دیدگاه ایشان جستجو می کنید، می بینید چنین دیدگاهی است. یعنی اصلاً دوگانه مقبولیت و مشروعیت را ایشان حل کردند.

سابقه فکری و نظریه پردازی از جوانی؛ طرح کلی اندیشه اسلامی

رییس مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت با اشاره به پیشینه فکری رهبر شهید، گفت: شاگردان امام (ره)، از جمله رهبری شهید، همین راه را ادامه دادند. ایشان در سنین جوانی در ماه رمضان سال 1353 در مسجد امام حسن (ع) مشهد، درسی 30 روزه را با عنوان طرح کلی اندیشه اسلامی بر اساس قرآن ارائه کردند که نه فلسفی و نه کلامی، بلکه کاملاً نوآورانه بود.

واعظ زاده گفت: رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند که ولایت به معنای ولایت امیرالمؤمنین (ع) را قبول داریم، اما مفاهیمی مانند انسجام ملی، استقلال و دوری از ولایت طاغوت را نیز ذیل ولایت از قرآن استخراج کرده ایم. بنابراین چنین نوآوری در تبیین دین داشتند.

وی درباره شخصیت فکری رهبر شهید گفت: ایشان در عرصه های فکری متفاوتی سیر می کردند. از یک طرف شخصیت روحانی و حوزوی داشتند و درس های سنتی تدریس می کردند، از طرف دیگر با دانشجویان و جوانان مأنوس بودند. با برخی روشنفکران و شاعران رفت وآمد داشتند و با فضاهای روشنفکری اسلامی و حتی غیراسلامی آشنا بودند. خواندن رمان های بزرگ جهانی از سوی ایشان معروف است. حتی به من توصیه کردند که فیلم بینوایان کافی نیست و خود داستان را بخوانم.

واعظ زاده افزود: ایشان در سخنان خود، بدون اشاره مستقیم به واژگانی نظیر رژیم یا حکومت ، در واقع زیرساخت های فکری آن نظام را به چالش می کشیدند. برای نمونه، به جای عبارت حکومت اسلامی که در آن دوران از حساس ترین و ممنوع ترین واژگان بود، از عبارت حکومت علوی استفاده می کردند. این رویکرد باعث شد که با تبعید، زندان و تعطیلی کلاس های درس مواجه شوند. در آن دوران، آقای خامنه ای در صف اول مبارزه تلقی می شدند.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به دیدگاه رهبر شهید در پیوند ایرانیت و اسلامیت، اظهار داشت: ایشان در دوران جنگ تحمیلی اشاره کردند که اسلام و ایران، اکنون بر هم منطبق اند و یکی شده اند و دو قلمروی جداگانه نیستند.

وی با اشاره به فرآیند تدوین الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، گفت: نکته قابل توجه، فرآیند تدوین و بازبینی این سند است. رهبری شهید انقلاب، در بازه ای حدوداً یک ماهه، با دقت تمام، متن الگو را مطالعه کرده و اصلاحات متعددی را یادداشت فرمودند؛ از ویرایش های ادبی و نگارشی تا اصلاحات محتوایی مانند بازتعریف مفهوم عدالت. ایشان حتی در مواردی، رتبه بندی و ترتیب جایگاه فقرات ایرانی را در سند ارتقا دادند تا برجسته تر دیده شوند. این مداخلات نشان دهنده آن است که از دیدگاه ایشان، تناقضی میان اسلامیت و ایرانی بودن وجود ندارد.

تبیین نهایی نسبت جمهوریت و اسلامیت

وی در تشریح دیدگاه نهایی رهبر شهید درباره نسبت جمهوریت و اسلامیت، گفت: در گفت وگویی که در محضر ایشان داشتم، این مطلب را به روشنی بیان فرمودند. ایشان گفتند: امام، جمهوریت را از متن دین استخراج کرد. مقصود از جمهوریت نیز این است که حکومت و حکمرانی متکی به اراده مردم استوار باشد. به اعتقاد ایشان، امام این اصل را از متن دین به دست آورد، نه از منابع و اندیشه های بیرون از دین. استدلالشان نیز این بود که نمی توان پذیرفت امامی که پاسخ جزیی ترین مسائل را از دین استخراج می کرد، در چنین مسئله مهم و بنیادینی به سراغ منبع دیگری رفته باشد.

واعظ زاده در پایان تأکید کرد: بر این اساس، مقبولیت نظام دینی، اصلی اسلامی است و نظامی که مقبولیت مردمی نداشته باشد مشروعیت دینی ندارد. مشروعیت نظام به اجرا و رعایت آموزه های اسلامی است و یکی از آنها اتکای نظام به اراده مردم است.