با ادامه تنش ها میان ایران و ایالات متحده و افزایش اختلاف ها بر سر اجرای مفاد یادداشت تفاهم امضاشده در 17 ژوئن، روند تحولات میان دو کشور وارد مرحله جدیدی شده است. هم زمان، تلاش ها برای دستیابی به توافق درباره نحوه مدیریت تردد دریایی در تنگه هرمز نیز تاکنون به نتیجه نرسیده و برخی ناظران معتقدند چشم انداز دستیابی به توافق برای کاهش تنش ها با چالش های بیشتری مواجه شده است.

به گزارش فرارو، روزنامه گاردین در گزارشی مدعی شده است که یکی از اهداف اصلی واشنگتن، تغییر وضعیت کنترل و مدیریت تنگه هرمز است و دولت دونالد ترامپ ممکن است برای تحقق این هدف، دامنه اقدامات خود را گسترش دهد. این گزارش همچنین هشدار داده است که ادامه تنش ها می تواند قیمت نفت را تا حدود 90 دلار در هر بشکه افزایش دهد؛ موضوعی که به اعتقاد برخی تحلیلگران، ممکن است بر فضای سیاسی داخلی آمریکا نیز اثرگذار باشد.

بر اساس این گزارش، سیاست آمریکا درباره تنگه هرمز در هفته های اخیر با تغییراتی همراه بوده است. دونالد ترامپ در مقطعی پیشنهاد دریافت عوارض از کشتی های عبوری از این آبراه را مطرح کرد، اما پس از واکنش برخی شرکت های کشتیرانی، شماری از مقام های آمریکایی و تعدادی از کشورهای منطقه، این پیشنهاد کنار گذاشته شد.

پیش از این، سازمان بین المللی دریانوردی الگوهای مختلفی را برای مدیریت عبور و مرور در آبراه های راهبردی جهان از جمله تنگه مالاکا، بسفر و داردانل بررسی کرده بود. همچنین ایران و عمان آمادگی خود را برای گفت وگو درباره بهره گیری از این الگوها اعلام کرده اند، اما تاکنون از سوی آمریکا طرح جایگزین مشخصی ارائه نشده است.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیش تر اعلام کرده بود که دریافت عوارض از کشتی های عبوری با موازین حقوق بین الملل همخوانی ندارد. همچنین شورای سازمان بین المللی دریانوردی در نشست اخیر خود بار دیگر بر ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی و عبور و مرور بدون اخذ عوارض در تنگه هرمز تأکید کرد. وارن استیونز، سفیر آمریکا در بریتانیا، نیز در این نشست بر پایبندی واشنگتن به اصل آزادی کشتیرانی و حاکمیت قانون تأکید کرد.

بر اساس گزارش های منتشرشده، ایالات متحده همچنان گزینه نظامی را به عنوان یکی از راهکارهای مورد نظر برای تغییر وضعیت تنگه هرمز مدنظر دارد. همچنین گزارش شده است که هزاران ملوان و خدمه کشتی ها همچنان در محدوده این آبراه با محدودیت هایی در تردد مواجه هستند. در همین حال، با نزدیک شدن به مهلت تعیین شده برای دستیابی به توافق درباره برنامه هسته ای ایران، ارزیابی ها از دشوارتر شدن روند مذاکرات حکایت دارد.

برخی مقام ها و کارشناسان معتقدند مهم ترین اختلاف میان طرفین، به نحوه مدیریت عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز بازمی گردد. فیلیپ گوردون، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، نیز از مفاد یادداشت تفاهم انتقاد کرده و گفته است واشنگتن به صورت شفاف مشخص نکرده بود در قبال امتیازهای مالی پیش بینی شده در این توافق، چه انتظاراتی از ایران داشته است. راب مالی، مذاکره کننده پیشین هسته ای آمریکا، نیز با اشاره به فضای حاکم بر روابط دو کشور اظهار داشت: در هر دو طرف گروه هایی وجود دارند که معتقدند توان تحمل هزینه های تشدید تنش را دارند و مهم تر از آن، احساس می کنند باید این توانایی را به طرف مقابل نشان دهند. در همین حال، برخی جریان های سیاسی در آمریکا همچنان بر افزایش فشارهای اقتصادی علیه ایران تأکید دارند و معتقدند تشدید محدودیت ها بر صادرات نفت ایران می تواند فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش دهد.

داده های حمل ونقل دریایی نشان می دهد که روز پنج شنبه تنها سه کشتی از تنگه هرمز عبور کرده اند؛ آماری که بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، کمترین میزان تردد روزانه از ماه مه تاکنون محسوب می شود. رویترز به نقل از داده های شرکت رصد حمل ونقل دریایی کپلر گزارش داد که هم زمان با ازسرگیری درگیری ها میان ایران و ایالات متحده، تردد کشتی ها در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته و این موضوع بر بازار جهانی انرژی نیز تأثیر گذاشته است.

بر اساس این گزارش، تا ساعت 05:13 به وقت گرینویچ روز جمعه، نفتکش میران که به عنوان یک نفتکش تحریم شده معرفی شده و محموله نفت کوره حمل می کرد، به همراه کشتی نوریتا حامل گاز مایع (LPG)، روز پنج شنبه از تنگه هرمز عبور کردند، اما پس از ورود به خلیج عمان، در محدوده ای که رویترز از آن به عنوان منطقه تحت کنترل نیروهای آمریکایی یاد کرده، متوقف شدند.

داده های گروه بورس لندن (LSEG) نیز نشان می دهد نفتکش آرولیا که حامل نفت کوره عراق برای سوخت رسانی به کشتی ها بود، ساعاتی پس از خروج از خلیج فارس در بامداد جمعه، مسیر خود را تغییر داد و بار دیگر به خلیج فارس بازگشت. بر اساس این داده ها، روز چهارشنبه نیز تنها 11 کشتی از تنگه هرمز عبور کردند؛ رقمی که در مقایسه با میانگین حدود 125 کشتی در روز پیش از آغاز درگیری ها، کاهش قابل توجهی را نشان می دهد. همچنین برای دومین روز متوالی، هیچ نفتکش غول پیکر حامل نفت خام (VLCC) یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع (LNG) از این آبراه عبور نکرد.

داده های کپلر همچنین نشان می دهد نفتکش کلمبیا پراسپریتی حامل نفت خام عربستان سعودی به مقصد اوکیناوا در ژاپن و نفتکش کاستاریکا پراسپریتی حامل نفت خام متوسط بصره عراق به مقصد ترکیه در حرکت هستند. بر اساس اطلاعات این شرکت، هر دو نفتکش در 13 ژوییه از تنگه هرمز عبور کرده اند، هرچند شرکت استاندارد اند پورز گلوبال انرژی زمان عبور آن ها را 14 ژوییه اعلام کرده است. در حالی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در ابتدای هفته مدعی شده بود تنگه هرمز باز است و تحت کنترل ایالات متحده قرار دارد ، داده های کپلر از کاهش محسوس رفت وآمد کشتی ها هم زمان با افزایش مخاطرات امنیتی در منطقه حکایت دارد.

رویترز به نقل از برخی کارشناسان گزارش داد که برای افزایش امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و ترغیب شرکت های کشتیرانی به عبور از این مسیر، ایجاد سامانه دائمی اسکورت دریایی یا اجرای عملیات گسترده برای کنترل مناطق ساحلی جنوب ایران از جمله سناریوهای مطرح شده است. روزنامه وال استریت ژورنال نیز پیش تر گزارش داده بود که اجرای چنین طرحی به مشارکت گسترده نیروهای آمریکایی نیاز خواهد داشت.

دیوید گلدمن در یادداشتی در شبکه سی ان ان می نویسد: مسئله اصلی صرفاً افزایش هزینه عبور از تنگه هرمز نیست، بلکه پیامدهای حقوقی و بیمه ای چنین اقدامی اهمیت بیشتری دارد. وی معتقد است حتی اگر شرکت های کشتیرانی حاضر به پرداخت این هزینه ها باشند، ممکن است برخی شرکت های بیمه به دلیل ملاحظات ناشی از تحریم ها از ارائه پوشش بیمه ای خودداری کنند.

وی همچنین هشدار می دهد که پیامدهای این روند تنها به تنگه هرمز محدود نخواهد شد. اگر دریافت عوارض از گذرگاه های بین المللی به رویه ای رایج تبدیل شود، سایر کشورهایی که بر آبراه های راهبردی تسلط دارند نیز ممکن است از موقعیت جغرافیایی خود به عنوان ابزاری برای کسب درآمد یا اعمال فشار سیاسی استفاده کنند. از نگاه او، چنین روندی می تواند هزینه تجارت جهانی را افزایش داده، بر نرخ تورم جهانی اثر بگذارد و رقابت های ژئوپلیتیکی و روند نظامی سازی در نظام بین الملل را تشدید کند.

برخی تحلیل ها و ارزیابی های منتشرشده در رسانه های اسراییلی از وجود انتقادها نسبت به روند جنگ و سیاست های آمریکا در قبال ایران حکایت دارد. در همین راستا، روزنامه هاآرتص در تحلیلی که روز جمعه منتشر شد، مدعی شد موضوع تنگه هرمز به تدریج جایگزین هدف اولیه اعلام شده برای این جنگ شده است؛ هدفی که بر مهار برنامه هسته ای ایران و کاهش تهدیدهای ناشی از آن متمرکز بود. این روزنامه همچنین تلاش برای تغییر نظام سیاسی در ایران را فاقد چشم انداز روشن ارزیابی کرد.

هاآرتص در ادامه مدعی شد دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در شرایط کنونی برنامه ای برای حمله به پایگاه های موشکی، تأسیسات هسته ای یا نابودی ذخایر اورانیوم غنی شده ایران ندارد و همچنین رهبران جمهوری اسلامی را به طور مستقیم هدف تهدید قرار نداده است. به نوشته این روزنامه، حملات آمریکا به اهدافی در ایران تاکنون محدود و هدفمند بوده و آن گونه که ترامپ اعلام کرده، با هدف افزایش فشار بر تهران برای بازگشت به مذاکرات انجام شده است.

این روزنامه همچنین مدعی شد که در صورت بی نتیجه ماندن این فشارها، ترامپ تهدید کرده است از هفته آینده زیرساخت های برق و انرژی ایران را هدف قرار دهد تا تهران به پذیرش مذاکرات وادار شود. با این حال، هاآرتص اجرای چنین سناریویی را از نظر گستردگی و ابعاد، اقدامی کم سابقه توصیف کرد و نوشت با توجه به پراکندگی تأسیسات تولید و توزیع برق در ایران، اجرای چنین طرحی با چالش های عملیاتی قابل توجهی روبه رو خواهد بود.

این روزنامه همچنین هشدار داد که هرگونه حمله به زیرساخت های حیاتی ایران ممکن است با واکنش متقابل تهران همراه شود. به ادعای هاآرتص، ایران پیش تر اعلام کرده بود در صورت هدف قرار گرفتن زیرساخت های حیاتی خود، توانایی پاسخ متقابل علیه زیرساخت های غیرنظامی کشورهای منطقه را دارد. هاآرتص در پایان این تحلیل، با اشاره به تشدید فضای تنش، نوشت که مشخص نیست هدف نهایی دولت آمریکا از درخواست برای بازگشت ایران به مذاکرات چیست. این روزنامه پرسش مطرح کرد که آیا واشنگتن به دنبال احیای گفت وگوها درباره یادداشت تفاهمی است که حدود یک ماه پیش میان دو طرف امضا شده بود؛ سندی که به گفته ترامپ، هفته گذشته عملاً اعتبار خود را از دست داده است.

دیوید هالبفینگر، کارشناس ارشد مسائل بین الملل در یادداشتی در روزنامه نیویورک تایمز می نویسد: اسراییل طی هفته های اخیر در وضعیت بلاتکلیفی ناشی از نوسان مداوم تنش میان آمریکا و ایران قرار گرفته است. در حالی که واشنگتن و تهران میان مذاکره، تهدید و درگیری نظامی در رفت وآمد هستند، اسراییل عملاً در حاشیه این تحولات مانده است. این وضعیت موجب نگرانی شهروندان شده؛ برخی از گرفتار شدن در خارج از کشور و برخی دیگر از بازگشت به پناهگاه ها در صورت آغاز دوباره جنگ هراس دارند. ارتش اسراییل نیز که هم زمان درگیر جبهه های غزه و لبنان است، چشم انداز روشنی برای برنامه ریزی ندارد. نظرسنجی ها نشان می دهد احساس امنیت اسراییلی ها نسبت به پیش از حملات مشترک آمریکا و اسراییل به ایران کاهش یافته است، هرچند بسیاری همچنان این وضعیت را بهتر از گزینه های دیگر می دانند.

دیوید هالبفینگر در این یادداشت می نویسد: مهم ترین مشکل اسراییل، اختلاف اهداف آن با دولت دونالد ترامپ است. هدف اصلی ترامپ بازگشایی تنگه هرمز و وادار کردن ایران به بازگشت به مذاکرات است، اما اسراییل از هرگونه توافق جدید میان واشنگتن و تهران نگران است. از نگاه مقام های اسراییلی، یادداشت تفاهم امضاشده در ژوئن به برنامه موشک های بالستیک ایران، حمایت این کشور از نیروهای مقاومت و نحوه جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای نپرداخته و در عین حال زمینه آزادسازی میلیاردها دلار برای تهران را فراهم کرده است. اسراییل بیم دارد این منابع مالی برای تقویت توان نظامی و شبکه های منطقه ای ایران به کار گرفته شود و در نتیجه، تهدیدهای امنیتی علیه خود افزایش یابد.

در پایان یادداشت تاکید می کند سکوت نسبی بنیامین نتانیاهو درباره ازسرگیری جنگ، بیانگر آن است که اسراییل نمی خواهد در سطح بین المللی به عنوان عامل اصلی تشدید درگیری شناخته شود. در شرایط کنونی، ادامه وضعیت انتظار برای اسراییل کم هزینه ترین گزینه محسوب می شود، زیرا هم فرصت بازسازی توان نظامی را فراهم می کند و هم مانع از شکل گیری توافقی می شود که از نگاه تل آویو نامطلوب است.

منبع: فرارو