برای درک افت شدید قدرت خرید، کافی است وضعیت یک کارگر حداقل بگیر را در سال های 1365، 1375، 1385، 1395 و در نهایت 1405 با یکدیگر مقایسه کنیم.

به گزارش ایلنا، در سال 1365، اقتصاد ایران همچنان تحت تأثیر شرایط جنگ قرار داشت و نرخ تورم به 23.8 درصد رسیده بود. در آن سال، شورای عالی کار حداقل دستمزد کارگران را 2 هزار و 160 تومان تعیین کرد.

رنو 5 دو در، ارزان ترین خودروی بازار ایران در آن دوره به شمار می آمده و قیمتی حدود 75 تا 85 هزار تومان داشته است. بر این اساس، یک کارگر حداقل بگیر در سال 1365، اگر تمام حقوق خود را پس انداز می کرد، برای خرید ارزان ترین مدل رنو با قیمت دولتی به حدود 2 سال و 8 ماه زمان نیاز داشت.

در سال 1375، نرخ تورم به 23.2 درصد رسید و شورای عالی کار حداقل دستمزد را 20 هزار و 721 تومان تعیین کرد. در آن مقطع، قدرت خرید سکه افزایش یافت و یک کارگر با دو ماه پس انداز می توانست یک سکه 41 هزار تومانی بخرد.

در دهه 70 خودرو پراید در ایران تولید می شد، اما این خودرو ارزان ترین خودرو در بازار نبود؛ بنابراین، ارزان ترین خودروی آن دوره همچنان رنو 5 بود که بین 1.5 تا 1.8 میلیون تومان قیمت داشت و برای قشر فرودست و کارگر ایران در دسترس ترین خودروی قابل خریداری به شمار می رفت. جهش قیمت در این دوره، خودرو را از یک کالای مصرفی به یک دارایی گران قیمت برای بسیاری از خانوارها تبدیل کرد؛ روندی که در دهه های بعد نیز ادامه یافت.

در سال 1385، نرخ تورم به 11.9 درصد کاهش یافت و حداقل دستمزد به 150 هزار تومان رسید. در این دوره، یک کارگر برای خرید یک پراید 7.5 میلیون تومانی به حدود 50 ماه، یعنی 4 سال و 2 ماه پس انداز نیاز داشت.

بهترین دوره خرید خودرو برای کارگران در سال 1395 رقم خورد. تورم تک رقمی 9 درصدی و حداقل دستمزد 812 هزار تومانی باعث شد یک کارگر بتواند با 26 ماه، یعنی حدود 2 سال و 2 ماه پس انداز، یک پراید 20.8 میلیون تومانی را از کارخانه خریداری کند.

آمار خرداد 1405 تصویر روشنی از افت شدید قدرت خرید ارائه می دهد. مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه را 62 درصد اعلام کرد. در همین حال، پایه دستمزد به حدود 16 میلیون و 625 هزار تومان رسید، اما افزایش اسمی حقوق نتوانست با رشد شتابان قیمت ها همگام شود.

از سوی دیگر، سایپا پراید را از خط تولید خارج کرده است و ساینا اس به عنوان ارزان ترین خودروی صفر، در کارخانه حدود 723 میلیون تومان قیمت دارد. اما از آنجایی که برخلاف گذشته، دسترسی به خودرو با قیمت کارخانه ای راحت نیست، برای این گزارش قیمت بازار آزاد را ملاک قرار می دهیم؛ یعنی یک میلیارد و 260 میلیون تومان .

از آذر سال گذشته که این خودرو 500 میلیون تومان قیمت داشت، قیمت آن تا به امروز بیش از سه برابر شده است؛ موج تورمی که با وقوع جنگ و شرایط نه جنگ و نه صلح، شدت یافته است.

بر این اساس، یک کارگر حداقل بگیر، حتی اگر بتواند خودرو را با قیمت کارخانه خریداری کند، باید بیش از 43 ماه، یعنی نزدیک به 3 سال و 7 ماه ، تمام حقوق خود را پس انداز کند تا به آن برسد. این رقم برای خرید از بازار آزاد به بیش از 75 ماه، یعنی 6 سال و 4 ماه می رسد.

محاسبات بر اساس فرض غیرواقعی پس انداز 100 درصدی حقوق ماهانه انجام شده است، اما همین اعداد نشان می دهند که نرخ تورم به تنهایی نمی تواند قدرت خرید مردم را توضیح دهد. برای مثال، با وجود نزدیک بودن نرخ تورم در سال های 1365 و 1375، توان خرید یک خودروی اقتصادی برای یک کارگر حداقل بگیر از حدود 2 سال و 8 ماه به 6 سال افزایش یافت.

بررسی روند چهار دهه گذشته نشان می دهد نخستین جهش جدی در زمان لازم برای خرید خودرو، بین سال های 1365 تا 1375 رخ داد. در سال 1365، یک کارگر با پس انداز کامل حقوق خود می توانست طی حدود دو سال و هشت ماه یک رنو 5 بخرد، اما این زمان در سال 1375 به حدود شش سال رسید. این تغییر به تحولات اقتصادی پس از پایان جنگ، اجرای برنامه تعدیل اقتصادی، رشد نرخ ارز و افزایش قیمت خودرو با سرعتی بیش از رشد دستمزدها نسبت داده می شود.

با این حال، روند تاریخی پس از آن برخلاف تصور عمومی بود. زمان لازم برای خرید خودرو از 6 سال در 1375 به 4 سال و 2 ماه در 1385 کاهش یافت و در سال 1395 به حدود 2 سال و 2 ماه رسید. علت این بهبود، رشد حداقل دستمزد با سرعتی بیشتر از افزایش قیمت خودرو در آن دوره بود.

اما از نیمه دوم دهه 90 این روند کاملاً معکوس شد. جهش های پیاپی نرخ ارز، تورم مزمن، تشدید تحریم ها، محدودیت های تولید و ناترازی بازار خودرو باعث شد قیمت خودرو بسیار سریع تر از دستمزدها افزایش یابد. در نتیجه، در سال 1405 یک کارگر برای خرید ارزان ترین خودروی بازار باید حدود شش سال تمام حقوق خود را پس انداز کند.

ابعاد این افت زمانی روشن تر می شود که بدانیم بین سال های 1395 تا 1405، قیمت ارزان ترین خودرو حدود 61 برابر افزایش یافته، در حالی که حداقل دستمزد تنها 20 تا 21 برابر رشد کرده است.

این آمارها نشان می دهد افزایش چند ده درصدی دستمزدها، در برابر رشد سریع قیمت دارایی هایی مانند خودرو، تنها یک افزایش اسمی بوده است. امروز خودرو که زمانی کالایی مصرفی و ابزاری برای کمک خرج خانوار بود، به کالایی سرمایه ای و دور از دسترس تبدیل شده که خرید آن به سال ها پس انداز نیاز دارد.