پزشکان می گویند برای یک فرد سالم که در شرایط بدنی عادی و دمای متعادل قرار دارد، نوشیدن آب سرد یا حتی بسیار سرد، خطر حاد یا آسیب شناخته شده ای به همراه ندارد. وظیفه اصلی آب در تابستان، تأمین رطوبت بدن و پیشگیری از کم آبی است و دمای آب در رتبه بعدی اهمیت قرار می گیرد. بدن انسان دمای مرکزی خود را در محدوده ای ثابت حفظ می کند و آبی که وارد معده می شود، در مدت کوتاهی به دمای بدن نزدیک می شود. به همین دلیل، پزشکان تأکید می کنند که در روزهای گرم، مهم تر از دمای آب، نوشیدن مقدار کافی مایعات است.

دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی در این رابطه به همشهری آنلاین می گوید: شواهد قوی ای وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب سرد برای بیشتر افراد مضر است. آب سرد و آب با دمای اتاق هر دو بدن را به خوبی هیدراته می کنند و تفاوت اصلی در این است که بسیاری از افراد در هوای گرم، آب خنک را خوشایندتر می دانند و درنتیجه آب بیشتری می نوشند.

او اضافه می کند: حتی در تمرینات ورزشی سنگین در هوای گرم، نوشیدن آب خیلی خنک از نظر علمی توصیه می شود. چون به پایین نگه داشتن دمای مرکزی بدن کمک می کند و مانع از گرمازدگی و افت کارایی فرد ورزشکار می شود. بنابراین این باور که آب سرد تحت هر شرایطی برای همه افراد سم است، مبنای علمی ندارد.

گرچه برای بیشتر افراد سالم نوشیدن آب یخ مشکلی ایجاد نمی کند، اما در برخی شرایط و در افراد مستعد، مصرف سریع حجم زیادی از مایعات بسیار سرد، به ویژه بلافاصله پس از قرار گرفتن طولانی مدت در گرمای شدید، ممکن است باعث بروز علائمی مانند سرگیجه، احساس ضعف یا حتی غش شود. این واکنش بیشتر به تحریک عصب واگ (Vagus nerve) نسبت داده می شود؛ عصبی که در تنظیم ضربان قلب و عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد.

در چنین شرایطی برخی متخصصان معتقدند کاهش ناگهانی دما در مری یا معده می تواند در افراد مستعد، عصب واگ را تحریک کند و باعث افت موقت ضربان قلب یا فشار خون شود. البته این اتفاق نادر است و برای بیشتر افراد سالم رخ نمی دهد. دکتر شایسته می گوید: در مبتلایان به میگرن، خوردن آب یخ می تواند محرکی برای شروع سردرد باشد. یا موقع سرماخوردگی و گلودرد، بعضی افراد با نوشیدنی های گرم احساس راحتی بیشتری دارند. البته این موضوع به معنای مضر بودن آب سرد نیست. همچنین بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریک پذیر، رفلاکس یا کسانی که مستعد نفخ مکرر هستند، بعد از مصرف آب سرد ممکن است دچار تشدید علائم شوند. افراد مبتلا به بعضی بیماری های قلبی یا اختلالات ریتم قلب هم بهتر است درباره مصرف مایعات بسیار سرد با پزشک خود مشورت کنند. چون نوشیدن سریع مایعات بسیار سرد در برخی افراد مستعد ممکن است از طریق تحریک عصب واگ باعث افت موقت ضربان قلب یا حتی غش (سنکوپ) شود. البته این اتفاق نادر است و معمولاً فقط در افراد مستعد رخ می دهد. همچنین کسانی که دندان های حساس یا مینای دندان آسیب دیده دارند، با خوردن آب یخ دچار دردهای تیرکشنده دندان می شوند. اما برای بقیه افراد ضرری ندارد.

این باور که نوشیدن آب سرد در تابستان برای بدن مضر است، تنها در پزشکی نوین بررسی نشده است. برخلاف تصور رایج، متخصصان طب ایرانی هم نوشیدن آب سرد را در بیشتر موارد بلامانع می دانند. علیرضا یارقلی، متخصص طب ایرانی در این زمینه به همشهری آنلاین می گوید: یکی از مواردی که همیشه توصیه می کنیم، نوشیدن آب سرد است. یکی از اشتباهاتی که این روزها در فضای مجازی خیلی رواج پیدا کرده، این است که می گویند آب سرد نخورید و به جای آن آب گرم بنوشید؛ در حالی که نوشیدن آب سرد خوب است. البته آبی که داخل آن یخ انداخته باشند، مناسب نیست. نوشیدن آب سرد بدون یخ خوب است. نوشیدن آب داغ هم کار درستی نیست.

او درباره مضرات نوشیدن آب داغ می گوید: خوردن یک استکان کمر باریک آب داغ، آن هم صبح اول وقت، اشکالی ندارد، اما مصرف بیشتر از این، معده را شل می کند و عملکرد طبیعی آن را از بین می برد.

به گفته این متخصص طب ایرانی، درکل، گرما برای بدن خوب نیست. گرما بازدهی مغز را پایین می آورد. اصولاً سرما حالت انقباض و جمع شدگی خوبی در بدن ایجاد می کند و به همین دلیل است که در هوای سرد، افراد معمولاً سرحال ترند. اما گرما بدن را شل و بی حال می کند.

پزشکی توصیه می کند که اگر فرد سالمی هستید و بیماری خاصی ندارید، دلیلی ندارد که از خوردن آب سرد بترسید. باید از کم آبی بدن ترسید که می تواند منجر به خستگی، افت فشار خون، سردرد، کاهش تمرکز و در موارد شدیدتر، گرمازدگی شود. افرادی هم که دچار گرمازدگی یا بی حالی ناشی از گرما شده اند، بهتر است به جای نوشیدن یکباره حجم زیادی آب یخ، مایعات را به تدریج و در چند نوبت مصرف کنند. چراکه هدف اصلی، جبران کم آبی بدن است، نه فقط پایین آوردن دمای بدن با آب بسیار سرد.

با این حال کارشناسان پیشنهاد می کنند برای بهره مندی از خنکی آب بدون ایجاد ناراحتی در افراد حساس، به جای استفاده از قالب های یخ مستقیم در نوشیدنی، از آب خنک با دمای ملایم یخچال استفاده شود. مزمزه کردن آب و نوشیدن جرعه جرعه آن به جای سرکشیدن ناگهانی هم به بدن فرصت می دهد مایع را راحت تر بپذیرد و احتمال بروز ناراحتی های گوارشی یا واکنش های احتمالی در افراد مستعد کاهش یابد.