کوروش احمدی، دیپلمات پیشین در گفت وگویی اظهار کرد: عمان در مقام ذی نفعی نگران از حاکمیت بر آب های سرزمینی خویش، با استناد به حقوق بین الملل و کنوانسیون حقوق دریاها 1982 با دریافت عوارض از کشتی ها مخالفت کرده است. عمان همچنین در نشست هفته گذشته شورای سازمان بین المللی دریانوردی یک گام دیگر برداشت و با تحمیل هزینه خدمات نیز مخالفت کرد به این معنی که ظاهرا از نظر عمان ارائه خدمات و دریافت هزینه آن نیز باید داوطلبانه باشد. به

به گزارش دنیای اقتصاد، متن گفتگو با کوروش احمدی را در ادامه می خوانید:

با توجه به تحولات اخیر در تنگه هرمز، این وضعیت چه اثری بر روند تفاهم یا مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا گذاشته است؟

رخدادهایی که اخیرا به وقوع پیوسته به ویژه آنچه در روز سه شنبه گذشته، شانزدهم تیرماه رخ داد، تاثیرات بسیار مخرب و سویی بر روندی که ایران و آمریکا آغاز کرده بودند بر جای گذاشت؛ تا حدی که یادداشت تفاهم را در مقطع کنونی تقریبا به حال تعلیق درآورده است. البته شایان ذکر است که امکان احیای این یادداشت تفاهم همچنان وجود دارد، اما فعلا با لغو مجوز فروش نفت و تولیدات پتروشیمی ایران که رسما توسط ایالات متحده اعلام شده بود و حملات جدید در نوار ساحلی ایران و دو پل در استان گلستان و همچنین اعلام دونالد ترامپ مبنی بر اینکه آتش بس منتفی است و انجام مجموعه ای از اقدامات دیگر، عملا این یادداشت تفاهم به اغما رفته است.

تلاش هایی از سوی تمامی طرف ها، به ویژه میانجی گران در جریان است تا این توافق را احیا کنند و آن را از حالت اغما خارج کنند. با این حال، در تماس ها نیز اعلام شده که ارتباطات میان ایران و آمریکا منتفی نبوده و ظاهرا تماس ها برقرار است. همچنین ادعا شده است، که چنانچه ایران بیانیه ای صادر کرده و اعلام کند که به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز پایبند است، احیای یادداشت تفاهم در پی انجام سلسله مذاکرات، اقدامات و میانجی گری ها، وجود خواهد داشت.

بعد از پروسه بستن تنگه هرمز می توان گفت که بحث امنیت کشتیرانی و باز بودن این آبراهه تبدیل به محور اصلی رایزنی های طرفین شده است یا این موضوع صرفا اهرمی برای چانه زنی در مذاکرات اصلی است؟

بله اکنون این موضوع به کانون اصلی تمامی فعالیت ها در ارتباط با مسائل موجود میان ایران و آمریکا و منطقه تبدیل شده و طرفین تفسیرهای متفاوت و متعارضی در مورد بند پنجم یادداشت تفاهم دارند. از ابتدا نیز مشخص بود که موضوع تنگه هرمز در کنار مساله غنی سازی، به یک موضوع بسیار مهم دیگر تبدیل خواهد شد؛ به این معنا که اکنون این دو در عرض یکدیگر قرار دارند. در شرایطی که مذاکره در مورد مسائل هسته ای هنوز آغاز نشده است، بحث تنگه هرمز مانع بزرگی ایجاد کرده و این سوال را مطرح کرده که آیا اساسا مذاکرات ادامه پیدا می کند تا به بحث غنی سازی و مسائل هسته ای برسیم یا خیر. اگر این مشکل به شکلی در مسیر حل وفصل قرار نگیرد، اصلا ممکن است مذاکرات در مورد هسته ای منتفی شود.

اگر بخواهیم از بن بست فعلی عبور کنیم، چه فرمول واقع بینانه ای وجود دارد؟

فعلا بحث مذاکره و میانجی گری در جریان است تا از برخورد و امنیتی سازی صرف جلوگیری شود و از این طریق است که امکان به اصطلاح تخفیف تنش و جلوگیری از بالا گرفتن درگیری ها وجود دارد. در این مقطع باید منتظر ماند و دید که آیا این میانجی گران و این مذاکراتی که همچنان در جریان است و متوقف نشده، می توانند آب رفته را به جوی بازگردانند یا خیر.

نقش عمان را چگونه باید تحلیل کرد؟ آیا مسقط صرفا میانجی بی طرف است یا به دلیل روابط نزدیک با هر دو طرف، عملا به بازیگر موثر در مدیریت بحران تبدیل شده است؟

عمان یکی از طرف های مساله محسوب می شود، چرا که یکی از دو کشور دارای دریای سرزمینی در تنگه هرمز است و به عنوان یک کشور، حاکمیتش بر دریای سرزمینی اش برایش اهمیت دارد. ظرف ماه های گذشته، عمان سعی کرده از طریق مذاکره با ایران به راه حل مناسبی دست یابد که شامل حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی اش باشد. موضوع مورد نظر عمان این است که امکان عبور کشتی های خارجی از دریای سرزمینی اش وجود داشته باشد؛ لذا اگر آن طور که گفته می شود ایران مخالف عبور کشتی های خارجی از دریای سرزمینی عمان باشد، مسقط تاکنون نشان داده که با این تفکر موافق نیست.

اخیرا نیز نماینده عمان در سازمان بین المللی دریانوردی نظر این کشور را با صراحت بیشتری اعلام کرد؛ وی بر حق عبور ترانزیت که یک تاسیس حقوقی مهم در کنوانسیون 1982 است، تاکید کرد و مخالفت خود را با تحمیل هزینه به کشتی ها و دریافت عوارض اعلام کرد. این مخالفت با تحمیل هزینه بر کشتی ها به این معناست که ارائه خدمات و پرداخت هزینه باید داوطلبانه باشد؛ یعنی کشتی هایی که خواستار خدمات هستند، آن را دریافت کرده و هزینه مالی آن را نیز پرداخت کنند. عمان چون عضو کنوانسیون 1982 است، ممکن است نظرش به ماده 26 کنوانسیون باشد.

طرح دریافت عوارض از عبور کشتی ها در تنگه هرمز تا چه اندازه از منظر حقوق بین الملل و اقتصاد دریایی قابل اجراست؟

در واقع کشورهایی که عضو کنوانسیون حقوق دریاها هستند، به مفاد این کنوانسیون پایبندند؛ در این موارد، کنوانسیون در ماده 26 صراحتا دریافت عوارض در تنگه های طبیعی و آبراه های بین المللی را منع کرده است. دریافت هزینه برای خدمات نیز بر اساس درخواست تعریف شده است؛ یعنی کشتی هایی که درخواست خدمات می کنند، وجه لازم را نیز پرداخت می کنند، اما الزام در ارائه و دریافت خدمات در کنوانسیون منع شده است.

سفر عباس عراقچی به مسقط چه پیام دیپلماتیک و سیاسی دارد؟ آیا باید آن را نشانه ای از فعال شدن دوباره کانال های ارتباطی دانست یا بیشتر تلاشی برای مدیریت بحران و کاهش تنش در موضوع تنگه هرمز است؟

این سفر باید در ارتباط با تمامی موضوعات و مذاکراتی باشد که عمان با ایران داشته تا با خوانش و نظرات ایران در مورد تنگه هرمز موافقت کند، که البته تاکنون این موافقت حاصل نشده است. واقعیت این است که عمان از یک سو عضو کنوانسیون حقوق دریاهاست و از سوی دیگر به عنوان کشوری کوچک، نسبت به فشارهای آمریکا، انگلیس، اروپا و کشورهای شورای همکاری که بهره برداران بزرگ از تنگه هستند، حساس است. لذا مقامات ما باید به فشارهای سیاسی که بر عمان وارد می شود و تعهدات حقوقی آن کشور توجه داشته باشند. سفر آقای عراقچی تلاش دیگری برای شکل گیری هماهنگی میان ایران و عمان است.

در نهایت سناریوهای محتمل را در کوتاه مدت و میان مدت در خصوص بحث تنگه هرمز و یادداشت تفاهم چه می بینید؟

چه در موضوع هرمز و چه در بحث تفاهم نامه با آمریکا، طرفین باید در مورد تفسیری که از بند پنجم یادداشت تفاهم دارند به اشتراک نظر برسند. با توجه به نظرات ایران و تصمیماتی که در سطوح عالی ظرف چهار، پنج ماه گذشته اتخاذ شده و ارقام غیرمسوولانه ای که برخی کارشناسان برای درآمد از تنگه هرمز مطرح کرده و تصمیم گیران را در تنگنای افکار عمومی قرار داده اند، کار بسیار مشکل شده و احتمال بر باد رفتن کل تفاهم نامه وجود دارد. این تفاهم نامه که کاملا به سود ماست، فعلا در حال تعلیق است و باید دید آیا در اثر مذاکرات، تفاهمی برای احیای آن حاصل می شود یا خیر.