ابوالقاسم دلفی، سفیر سابق ایران در فرانسه، درباره حملات اخیر آمریکا و ایران علیه یکدیگر، گفت: در شرایط فعلی آنچه میان ایران و آمریکا مبنای گفت وگو و منازعه است، یادداشت تفاهمی است که میان رؤسای جمهور دو کشور به امضا رسیده و طبیعتاً هر دو طرف باید خود را به اجرای مفاد آن متعهد بدانند.

به گزارش ایلنا، وی ادامه داد: این یادداشت تفاهم، همان طور که بارها گفته شده، از مهم ترین اسناد افتخارآمیز دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب و حتی از برجسته ترین دستاوردهای تاریخ دیپلماسی کشور به شمار می رود. آمریکا و اسراییل دو بار با اقدام نظامی علیه ایران تلاش کردند به اهداف خود برسند، اما نه تنها در دستیابی به آن اهداف موفق نشدند، بلکه در نهایت به پذیرش یادداشت تفاهمی تن دادند که به اذعان بسیاری از محافل داخلی، منطقه ای و بین المللی، منافع جمهوری اسلامی ایران را بیش از آنهایی که با تجاوز نظامی می خواستند به اهداف خود برسند، تأمین می کند. از این رو، این یادداشت تفاهم یک سند مهم و افتخارآمیز برای کشور است و همه تلاش ها باید صورت گیرد که مفاد آن به طور کامل اجرا شود.

این دیپلمات پیشین گفت: اجرای این سند مستلزم سعه صدر، ظرفیت بالای مذاکراتی و در نظر گرفتن همه ملاحظات داخلی، منطقه ای و بین المللی است. مهم ترین دستاورد این توافق باید دور نگه داشتن سایه جنگ از کشور باشد. هر اقدامی که احتمال بازگشت جنگ را افزایش دهد، در راستای منافع ملی نیست و باید از آن پرهیز شود. بنابراین، تحولات و اقداماتی که طی روزهای اخیر رخ داده است هم باید در همین چارچوب تحلیل شود.

دلفی گفت: یعنی باید توجه داشت که این یادداشت تفاهم، چارچوبی است که اختلافات چند دهه ای ایران و آمریکا را در بر می گیرد. اگر بخواهیم واقع بینانه نگاه کنیم، بیش از 40 سال اختلاف، تنش و تقابل میان دو کشور وجود داشته و طبیعی است که انتظار نداشته باشیم همه این مسائل ظرف دو ماه، یعنی در بازه زمانی تعیین شده برای اجرای اولیه توافق، به نتیجه نهایی برسد.

وی ادامه داد: طبیعتاً در این مسیر ممکن است مقاطعی پیش بیاید که برخی مفاد را نقض کنند و ما هم به جهت پاسخگویی اقدامات آنها ممکن است اقداماتی را انجام دهیم، با این حال، باید با سعه صدر، توان بالای مذاکره، شناخت دقیق از شرایط منطقه و همچنین درک روان شناسی اظهارات آقای ترامپ، این تحولات را تحلیل کرد.

سفیر سابق ایران در فرانسه گفت: ترامپ همواره از ادبیات خود به عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر میز مذاکره استفاده کرده است. او هر زمان که احساس کند لازم است، با به کارگیری تعابیر مختلف؛ گاهی توهین آمیز، گاهی تحقیرآمیز و حتی در برخی مواقع با ادبیاتی ملتمسانه، تلاش می کند فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین ما باید حواسمان به این موضوع باشد.

دلفی تصریح کرد: آنچه طی روزهای اخیر رخ داده هم عمدتاً باید در همین چارچوب تحلیل شود که ترامپ در اجلاس سالانه سران ناتو در آنکارا حضور یافته بود تا حمایت هم پیمانان خود را برای سیاست هایش علیه ایران جلب کند؛ حمایتی که در جریان جنگ هم موفق به کسب آن نشده بود. هدف او این بود که اعضای ناتو را متقاعد کند از اقدامات نظامی آمریکا و سیاست هایش برای منزوی کردن یا شکست ایران حمایت کنند، اما بسیاری از کشورهای اروپایی و حتی برخی متحدان غیراروپایی آمریکا، از جمله کانادا، ژاپن و کره جنوبی، حاضر به همراهی با این رویکرد نشدند و صراحتاً اعلام کردند که راه حل نظامی را برای حل مسائل مربوط به ایران و منطقه مناسب نمی دانند.

وی ادامه داد: در نتیجه، آقای ترامپ در اجلاس آنکارا به اهداف مورد نظر خود دست پیدا نکرد. حتی برخی کشورها، از جمله اسپانیا، مواضع تندی علیه سیاست های آمریکا و جنگ اتخاذ کردند و همین مسئله واکنش تند ترامپ را در پی داشت؛ به گونه ای که روابط اقتصادی با اسپانیا را هم قطع کرد چراکه اسپانیایی ها مواضع تندی را علیه او و ارتش آمریکا و تجاوز آمریکا عیله ایران داشتند.

این دیپلمات پیشین با اشاره به بیانیه پایانی اجلاس ناتو گفت: در مجموع، بیانیه پایانی اجلاس ناتو هم هیچ اشاره ای به حمایت از مواضع آمریکا علیه ایران یا تأیید اقدامات نظامی این کشور نداشت. این اجلاس دستاوردی برای ترامپ نداشت اگرچه در حاشیه اجلاس، ترامپ و دبیرکل ناتو اظهاراتی علیه جمهوری اسلامی ایران مطرح کردند و چند نفر از سران کشورها هم برای عرض ارادت به آمریکایی ها از برخی از مطالب ترامپ حمایت کردند، اما در اصل، اجلاس دستاورد مهمی برای واشنگتن در قبال ایران نداشت. این وضعیت تا حدی شبیه سفر قبلی ترامپ به چین بود؛ سفری که انتظار داشت پکن را با سیاست های خود همراه کند یا دست کم حمایت چین از ایران را کاهش دهد، اما در آن هم موفقیتی به دست نیاورد.

دلفی گفت: به نظر می رسد بخش مهمی از عصبانیت و ادبیات تند ترامپ پس از اجلاس آنکارا هم ناشی از همین ناکامی بود. به همین دلیل، از عبارات نامناسبی استفاده کرد که در شأن مقامات عالی رتبه آمریکا نیست و آمریکایی ها کمتر به این نوع عبارات و موضع گیری ها متوصل می شوند، البته این اظهارات با واکنش مقامات ما هم مواجه شد و پاسخ آن را شنید. بنابراین بخشی از عصبانیت ترامپ در این خصوص بود و به این ترتیب علیه ما موضع گیری کرد و اعلام کرد که آتش بس میان ایران و آمریکا دیگر وجود ندارد، اما همزمان تأکید کرد که مسیر مذاکرات همچنان می تواند ادامه پیدا کند؛ موضوعی که خود نشان دهنده وجود نوعی تناقض در مواضع اعلامی اوست.

وی گفت: اگر گفته شود که میان ایران و آمریکا دیگر آتش بسی وجود ندارد، در واقع اصل یادداشت تفاهم زیر سؤال می رود. بند نخست این یادداشت بر توقف درگیری ها در همه جبهه ها، از جمله لبنان، تأکید دارد. بنابراین، وقتی اعلام می شود که آتش بس وجود ندارد، معنایش این است که یکی از مهم ترین پایه های یادداشت تفاهم با چالش مواجه شده است و اصل یادداشت تفاهم را زیر سوال می برد و این با اظهارات دیگر ترامپ که همزمان از ادامه مذاکرات حمایت می کند، در تناقض است. به همین دلیل، برای تحلیل اظهارات ایشان باید روان شناسی رفتار سیاسی ترامپ را در نظر گرفت و بر همان اساس، مواضع و تنظیمات سیاست خارجی خود را پیش برد.

این دیپلمات پیشین خاطرنشان کرد: نکته دیگری که باید به آن توجه داشت، مراسم تشییع و خاکسپاری رهبر انقلاب در روزهای گذشته است. در این مراسم، چه در داخل ایران و چه در عراق، شاهد حضور و حمایت گسترده مردمی بودیم؛ موضوعی که برای بسیاری از ناظران خارجی و محافل بین المللی تا حدی غیرمنتظره و تعجب برانگیز بود. برای همه محافلی که این تحولات را پیگیری می کردند این پرسش مطرح شد که چگونه پس از جنگ، خسارت ها و مشکلات متعدد، همچنان چنین حضوری در حمایت و تجلیل از رهبری شکل گرفته است. طبیعی است که این مسئله هم برای آمریکا و شخص ترامپ خوشایند نبوده باشد.

دلفی گفت: البته در حاشیه این مراسم، برخی شعارها و اظهارات تند با محوریت انتقام و شعارهایی مبنی بر اینکه ترامپ را می کشیم و صدور دستور قتل برای رییس جمهور آمریکا فرصتی در اختیار اسراییل قرار داد تا فضای رسانه ای و سیاسی را علیه جمهوری اسلامی ایران فعال کند. همان گونه که مطرح شد، نتانیاهو هم با مقامات آمریکایی تماس گرفت و مدعی شد اطلاعاتی در اختیار دارد که نشان می دهد طرحی برای ترور ترامپ وجود دارد؛ ادعایی که با هدف افزایش فشار بر ایران در افکار عمومی بین المللی مطرح شد. همین فضا موجب شد ترامپ هم مواضع تندتری اتخاذ کند و درباره واکنش احتمالی آمریکا در صورت وقوع چنین اتفاقی سخن بگوید.

وی ادامه داد: در مجموع، مجموعه رویدادهای چند روز گذشته از موضوع آزادی تردد در تنگه هرمز گرفته تا حملات مجدد آمریکا به برخی نقاط ایران و خسارت های واردشده نشان می دهد که عواملی خارج از چارچوب یادداشت تفاهم و روند مذاکرات، بر فضای سیاسی تأثیر گذاشته و باعث افزایش فشارها شده و باعث شده آمریکایی ها از حد و حدود خودشان خارج شوند. با این حال، بلافاصله شاهد تحرکات دیپلماتیک برای کنترل اوضاع بودیم. هیأتی از قطر با هماهنگی آمریکا به تهران سفر کرد و تلاش برای میانجیگری را از سر گرفت. همچنین پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی، مصر و دیگر کشورهای منطقه هم در جهت کاهش تنش ها و فراهم کردن زمینه ادامه مذاکرات وارد عمل شدند.

این دیپلمات پیشین گفت: از سوی دیگر، سخنگوی کاخ سفید هم اعلام کرد که در نشست ترامپ با مسئولان نظامی و امنیتی آمریکا، بر ادامه مذاکرات و پیگیری راه حل سیاسی تأکید شده است. بنابراین، این حواشی و تحولات نباید اصل موضوع، یعنی پیگیری منافع جمهوری اسلامی ایران در چارچوب یادداشت تفاهم و روند مذاکرات را تحت الشعاع قرار دهد. مذاکرات باید با هوشمندی، دقت و در چارچوب سیاست های تعیین شده از سوی نظام و تیم مذاکره کننده ادامه پیدا کند. دیپلماسی کشور باید با قدرت در چهارچوبی که برای تیم مذاکره کننده تعیین شده است، ادامه پیدا کند تا به اهدافی که برای آن تعیین شده است، دست یابیم.

دلفی گفت: اگرچه بر اساس توافقات انجام شده، قرار بود در طول این دو ماه مذاکرات، تنگه هرمز با هماهنگی ایران و عمان باز باشد و تردد کشتی ها در آن ادامه پیدا کند. اما در این مدت، عمان هم مسیر دریایی دیگری را در آب های خود، به موازات مسیر اعلام شده از سوی جمهوری اسلامی ایران، برای عبور ایمن کشتی ها فعال کرده است. البته باید توجه داشت که عمان، برخلاف ایران، عضو کنوانسیون حقوق دریاهاست و به همین دلیل مسئولیت ها و تعهدات مشخصی در چارچوب این کنوانسیون و مقررات بین المللی بر عهده دارد.

وی ادامه داد: همچنین سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) نیز برای عمان تعیین تکلیفی کرده بود و این مسیر را IMO با ظرفیتی که در این سازمان وجود داشت و فشارهایی که آمریکایی ها بر این سازمان آورده اند ایجاد کرد. همان گونه که مطلع هستید، دو شب پیش هم قطعنامه ای در این سازمان به تصویب رسید که بر آزادی کشتیرانی در آب های بین المللی تأکید دارد و با انحصار کامل کنترل تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی ایران موافق نیست. این موضوع در چارچوب مقررات بین المللی و همچنین فشارهایی که آمریکا در این سازمان اعمال کرده، قابل بررسی است.

سفیر سابق ایران در فرانسه گفت: البته شرایط کنونی، شرایطی خاص و ناشی از وضعیت جنگی است، اما باید به گونه ای عمل شود که هرچند شرایط تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت، اما جایگاه راهبردی آن در معادلات منطقه ای و بین المللی حفظ شود. حفظ این جایگاه به آن معناست که مسیر تردد کشتی های تجاری و نفتکش ها همچنان امن، قابل اعتماد و مسیر اصلی انتقال انرژی باقی بماند. نباید شرایط به گونه ای پیش برود که کشورها به دنبال مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز و عدم عبور از این تنگه باشند.

دلفی گفت: همان طور که مشاهده کردیم، اسراییل و شخص نتانیاهو پیشنهاد ایجاد خطوط لوله ای به اسراییل را مطرح کردند که نفت تولیدکنندگان خلیج فارس را از مسیر دیگری به دریای مدیترانه منتقل کند. همین مسئله نشان می دهد که تلاش برای کاهش اهمیت تنگه هرمز، یک احتمال جدی است. از این رو، جمهوری اسلامی ایران باید با دقت عمل کند؛ به گونه ای که ضمن حفظ اشراف، کنترل و حاکمیت خود بر تنگه هرمز، جذابیت و کارکرد این گذرگاه به عنوان مهم ترین مسیر انتقال بخش قابل توجهی از انرژی جهان هم حفظ شود. این اهمیت، همواره یکی از اهرم های ما خواهد بود که در مقاطع مختلف می تواند مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، تحولات و حوادث مقطعی را باید در حد یک عامل گذرا ارزیابی کرد و اجازه نداد این مسائل، ظرفیت های مهمی را که یادداشت تفاهم برای کشور ایجاد کرده است، تحت الشعاع قرار دهد.

وی در پاسخ به این سوال که با توجه به اتفاقات اخیر و همچنین اظهارات متناقض ترامپ، آیا این احتمال وجود دارد که در صورت بروز درگیری جدید، محور اصلی جنگ از سوی آمریکا و اسراییل به خلیج فارس منتقل شود، گفت: نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که از سال های 2010 و 2011 و در دوران ریاست جمهوری باراک اوباما، راهبرد کلان آمریکا بر این مبنا شکل گرفت که مهم ترین چالش و رقیب راهبردی این کشور، چین و منطقه هند ـ اقیانوس آرام است، یعنی چین به عنوان رقیب اصلی برای آمریکا ایجاد ضرر می کند.

این دیپلمات پیشین گفت: بر همین اساس، سیاست آمریکا بر کاهش حضور و تمرکز خود در خاورمیانه و انتقال ظرفیت های نظامی، سیاسی و اقتصادی به منطقه هند ـ اقیانوس آرام استوار شد؛ زیرا واشنگتن معتقد است رقابت اصلی آینده با چین در آن منطقه رقم خواهد خورد. البته طی یکی دو سال اخیر، به دلایل مختلف، این روند تا حدودی دچار وقفه شده است. با وجود اینکه آمریکا سال ها برای کاهش حضور خود در غرب آسیا تلاش می کرد که نمونه آن خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان بود، اتفاقاتی که در سوریه، فلسطین و دیگر نقاط منطقه رخ داد و همچنین تلاش آمریکا برای بستن پرونده فلسطین ، برای این بود که ظرفیت حضورشان را در منطقه خاورمیانه کاهش دهند، بنابراین همچنان خط اساسی دیپلماسی نظامی آمریکا کاهش حضور در خاورمیانه است؛ چراکه خطر اصلی را چین تلقی می کنند.

دلفی تصریح کرد: بر همین اساس، تصور اینکه آمریکا قصد دارد به طور بلندمدت در منطقه باقی بماند و جنگ را ادامه دهد، با استراتژی عمومی این کشور در نظام بین الملل همخوانی ندارد. سیاست آمریکا بر کاهش حضور در غرب آسیا و انتقال توان و امکانات خود به منطقه هند ـ اقیانوس آرام استوار است و باید این واقعیت را در تحلیل ها مدنظر قرار داد و ما باید از این مسئله به خوبی آگاه باشیم و بدانیم که شرایطی باید فراهم شود که دل نگرانی ها و دلواپسی های بیشتری برای آنها ایجاد نشود. در مقابل، رژیم صهیونیستی تلاش می کند خاورمیانه همچنان ناامن باقی بماند و با ایجاد تضاد منافع برای آمریکا، ایران را به ویژه در موضوع هسته ای به عنوان یک تهدید اصلی معرفی کند تا واشنگتن ناچار شود حضور نظامی خود را در منطقه حفظ کرده و درگیر اهداف مورد نظر اسراییل شود.

وی گفت: از این رو، همان طور که در ابتدای بحث اشاره کردم، ظرافت در نحوه مدیریت تحولات اهمیت زیادی دارد. باید با سعه صدر، دقت و شناخت دقیق شرایط منطقه عمل کرد و توجه داشت که هدف نهایی آمریکا، ماندگاری در خاورمیانه نیست. هرچه منطقه به سمت آرامش، ثبات و امنیت به ویژه امنیت دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز حرکت کند، زمینه برای کاهش حضور آمریکا در منطقه نیز بیشتر فراهم خواهد شد.

این دیپلمات پیشین تصریح کرد: از سوی دیگر، بر اساس ارزیابی هایی که درباره توان و ذخایر تسلیحاتی آمریکا منتشر شده است، ظرفیت این کشور برای حفظ یک حضور نظامی گسترده و طولانی مدت در خاورمیانه محدود است؛ مگر آنکه استراتژی واشنگتن در قبال چین تغییر کند که در شرایط فعلی احتمال آن اندک به نظر می رسد. بنابراین، درک صحیح از تحولات منطقه باید ما را به سمتی هدایت کند که شرایط برای خروج آمریکا از منطقه فراهم شود؛ هدفی که خود آمریکایی ها هم در راهبردهایشان دنبال می کنند. در عین حال، نباید اجازه داد اسراییل با فضاسازی، عملیات روانی و دروغ پردازی در عرصه بین المللی آمریکا را از اهداف راهبردی خود منحرف کرده و بار دیگر به سمت افزایش تنش در منطقه سوق دهد.