حمد بن خلیفه آل ثانی مردی که 30 سال پیش با یک کودتای بدون خونریزی، پدرش را از قدرت کنار زد و مسیر قطر را تغییر داد، امروز درگذشت. دیوان امیری قطر به طور رسمی اعلام کرد حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر پیشین این کشور، در 74 سالگی درگذشته است؛ چهره ای که بسیاری او را معمار قطر مدرن می دانند. پس از کناره گیری از سلطنت، از او به عنوان امیر پدر یاد می شد.

به گزارش فرارو، حمد بن خلیفه آل ثانی در سال 2013 از قدرت کناره گیری کرد و امارت را به پسرش، تمیم بن حمد آل ثانی، واگذار کرد. اما شهرت او بیش از هر چیز به کودتای سفید سال 1995 بازمی گردد؛ زمانی که در غیاب پدرش، خلیفه بن حمد آل ثانی، که برای سفری در سوییس به سر می برد، قدرت را در دست گرفت. جالب آنکه پدر او نیز در سال 1972 با کودتایی مشابه، پسرعمویش را از قدرت کنار زده بود.

حمد بن خلیفه زمانی علیه پدرش دست به کودتا زد که سال ها ولیعهد و فرمانده کل نیروهای مسلح قطر بود. روزنامه انگلیسی ایندیپندنت در گزارشی که چند روز پس از این رویداد منتشر کرد، نوشت اجرای کودتا چیزی بیش از اعزام نیروهای نظامی به کاخ الریان، محل اقامت امیر، و در اختیار گرفتن کنترل فرودگاه دوحه نبود. تحلیلگران معتقدند حمایت بخش مهمی از خاندان آل ثانی از این اقدام، نقش تعیین کننده ای در تثبیت قدرت حمد در همان ساعات نخست داشت.

حمد بن خلیفه پس از اعلام برکناری پدرش گفت: از آنچه رخ داده خوشحال نیستم، اما این اقدام باید انجام می شد و من ناچار بودم آن را انجام دهم.

خلیفه بن حمد سال ها خارج از قطر زندگی کرد، اما سال 2004 اجازه بازگشت گرفت و سال 2016 فوت کرد

بر اساس روایت های تاریخی، اختلاف اصلی پدر و پسر بر سر آینده اقتصاد قطر بود. حمد معتقد بود اتکای صرف به درآمدهای نفتی، آینده این کشور را با مخاطره روبه رو می کند و قطر باید هرچه سریع تر سرمایه گذاری گسترده ای در صنعت گاز و صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) انجام دهد. اما امیر خلیفه رویکرد محافظه کارانه تری داشت و ترجیح می داد درآمدهای نفتی را در حساب های خارجی نگهداری کند تا اینکه آنها را صرف پروژه های پرهزینه توسعه زیرساخت های گازی کند.

دسترسی به دارایی های امیر برکنار شده در حساب های خارجی، یکی از مشکلات دولت جدید پس از کودتا بود. حمد بن خلیفه یک سال بعد، در 1996، با تلاش نافرجامی برای براندازی حکومتش روبه رو شد؛ رخدادی که روایت رسمی قطر، امارات و عربستان را طراحان اصلی آن معرفی می کند و از مصر و بحرین نیز به عنوان حامیان این طرح نام می برد. این کودتا ناکام ماند و حکومت حمد تثبیت شد.

گزارش روزنامه ایندیپندنت در 28 ژوئن 1995 (7 تیر 1374) تصویری متفاوت از قطر آن روزها ارائه می دهد؛ کشوری کوچک و عمدتاً بیابانی که با وجود قرار گرفتن بر فراز بزرگ ترین میدان مستقل گاز طبیعی جهان، هنوز فاصله زیادی با جایگاه کنونی خود داشت. شبه جزیره قطر از نظر طبیعی یکی از کم زیست ترین مناطق جهان به شمار می رفت؛ سرزمینی عمدتاً پوشیده از شن که اندکی از آب های کم عمق خلیج فارس ارتفاع دارد. در آن زمان، بیشتر شهروندان قطری در بخش دولتی مشغول به کار بودند و بخش عمده فعالیت های اقتصادی را مهاجرانی از هند، پاکستان و دیگر کشورها انجام می دادند.

تاریخ رسمی قطر، دوران امارت حمد بن خلیفه را نقطه عطف توسعه این کشور می داند. دوحه در این دوره سیاست خارجی فعال تری در پیش گرفت، میزبانی رویدادهای بزرگ بین المللی را آغاز کرد و سرمایه گذاری گسترده ای برای تبدیل شدن به یک بازیگر تأثیرگذار منطقه ای انجام داد.

همزمان، توسعه صنعت گاز طبیعی مایع (LNG) به مهم ترین اولویت اقتصادی قطر تبدیل شد. سرمایه گذاری های گسترده با مشارکت شرکت های بزرگ بین المللی، این کشور را در کمتر از دو دهه به یکی از بزرگ ترین صادرکنندگان LNG جهان تبدیل کرد و وابستگی اقتصاد آن به درآمدهای نفتی را کاهش داد.

بخش مهمی از درآمدهای حاصل از صادرات گاز نیز صرف توسعه زیرساخت های اقتصادی، صنعتی و آموزشی شد؛ از تأسیس شعبه دانشگاه های معتبر جهان مانند جرج تاون در دوحه گرفته تا سرمایه گذاری های گسترده صندوق ثروت ملی قطر در بانک ها، شرکت ها و دارایی های مختلف در سراسر جهان.

منبع: فرارو