در پی حملات اخیر آمریکا به اهدافی در جنوب ایران و پاسخ متقابل تهران، گمانه زنی ها درباره آینده رویارویی دو کشور در منطقه خاکستری به بالاترین سطح خود رسیده است. همزمان با هشدارهای صریح وزیر امور خارجه به واشنگتن مبنی بر توقف مذاکرات در سایه این درگیری ها، ناظران سیاسی بر سر یک دوراهی تحلیلی قرار گرفته اند؛ در حالی که برخی شرایط ملتهب فعلی را جنگ میان جنگ ها و تدارک لجستیکی برای یک درگیری تمام عیار می دانند، گروهی دیگر معتقدند این تبادل آتش، ابزاری خطرناک برای چانه زنی و رسیدن به توافق نهایی است. تقابلی بی سابقه که سرنوشت آن اکنون بیش از گذشته به مهار ماجراجویی های اسراییل و پایبندی به قاعده تعهد در برابر تعهد گره خورده است.

به گزارش فرارو، این مواضع در شرایطی مطرح می شود که بحث درباره آینده دیپلماسی و احتمال بازگشت به تنش های نظامی بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. دکتر حسین آجورلو، کارشناس مسائل منطقه و استاد روابط بین الملل، در گفت وگو با فرارو با تشریح دو روایت متفاوت از تحولات جاری، معتقد است اگرچه سایه جنگ در منطقه خاکستری همچنان بر معادلات حاکم است، اما هنوز نمی توان شانس دیپلماسی را نادیده گرفت و سرنوشت تحولات، بیش از هر چیز به نحوه مدیریت مذاکرات و رفتار بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای بستگی دارد.

حسین آجورلو با اشاره به مهمترین تحلیل های پیرامون وضعیت موجود گفت: 2 تحلیل از وضعیت کنونی وجود دارد. یک تحلیل می گوید این اتفاقاتی که اخیرا رخ داده و اسراییلی ها اسم آن را "جنگ بین جنگ ها" war between wars گذاشته اند، نشان می دهد که جنگی بزرگ در پیش است و شرایط و فرایندهای آن طی می شود تا به جنگ بزرگ برسند و اتفاق اصلی رقم بخورد. این تحلیل نزد تحلیلگران داخلی نیز قوی است که توافق بسیار ضعیف است و طرف آمریکایی و اسراییلی نیت توافق ندارد، بلکه زمان می خرند که جنگ را مدیریت کرده و در زمانی مناسب، جنگ جدیدی را مدیریت کنند. بنابراین وقفه موجود بین دو جنگ همان اصلاح دیپلماتیک جنگ میان جنگ ها را شامل می شود.

وی در ادامه گفت: این جنگ در منطقه خاکستری است و جنگی است که در آن حملات و جنگ های لفظی زیاد است و گاهی هم اطمینان بخشی های زیادی وجود دارد. درواقع حملات کنترل شده رخ می دهد و بیم و امید و حملات امنیتی در آن بسیار زیاد است. همچنین احتمال استفاده از ابزارهای جنگ کثیف از جمله ترورها، حملات سایبری وجود دارد. اما همه این ها مقدمه چینی برای این است که لجستیک لازم از طرف آمریکایی ها مهیا شود. درواقع این لجستیک برای جنگی بزرگ تر است. تحلیلگران مدافع چنین ایده ای با مستندات و داده هایی این بحث را مورد تأکید قرار می دهند.

این تحلیلگر حوزه بین الملل در توضیح تحلیل دوم گفت: دیدگاه دوم که گاهی از سوی جی دی ونس، ترامپ و حتی برخی مقامات ایرانی مطرح می شود، این است که تحولاتی که در حال رخ دادن است، جنگ در منطقه خاکستری و سایر اتفاقات اخیر، برای رسیدن به یک توافق است. هجوم و ورود سلاح های متعدد به منطقه نیز با هدف تحمیل خواسته ها در حال انجام است. طرف ایرانی نیز در حال چانه زنی برای توافق است. اگرچه نتیجه در هر صورت یکی است و منتهی به جنگ در منطقه خاکستری می شود، اما نتایج آتی و بلندمدت این دو، کاملا متفاوت است. این دو دیدگاه بعضا به کف خیابان ها هم رسیده و افرادی که صاحب تفکری هستند که تلاش های فعلی به توافق منجر می شود، چه در آمریکا و چه در ایران به این متهم می شوند که ساده انگاری می کنند و حتی به مواردی ناخوشایند نیز متهم می شوند. این طرز فکر میان دیدگاه های داخلی و خارجی غلبه پیدا کرده است.

وی افزود: برخی معتقدند جنگ اجتناب ناپذیر است و هر امتیازی از سوی آمریکا به ایران داده می شود با هدف ایجاد فرصت برای خود آنان است. همچنین گفته می شود هر که با آمریکا در حال مذاکره است به ترامپ فرصت می دهد بازارهای جهانی را کنترل کند و فرصت راهبردی را از ما می گیرد. این 2 تحلیل منتهی به موضع گیری های سیاسی تند علیه مذاکره کنندگان می شود که به کف خیابان هم سرایت می کند.

این استاد دانشگاه در پاسخ به این که کدام یک از این فرضیات می تواند درست باشد یا نباشد گفت: این موضوع را باید از این زاویه دید که چه جنگ و چه توافق احتمالی، حاصل پیشبرد دیپلماسی و مذاکره هوشمندانه است. اگر در شرایط موجود، دیپلماسی ها هوشمندانه باشد و سعی کند سطح متوازنی در تفاهمنامه ایجاد کند و این توازن را حفظ کند و علیرغم همه فشارها به قاعده تعهد در برابر تعهد پایبند باشند، به نظر می رسد می توان حتی بحث جنگ را منتفی یا کم احتمال کرد.اگر طرفین تلاش کنند همچنان وضعیت جنگی را وضعیت مطلوب بدانند و دیپلماسی را مسئله ای حاشیه ای ببینند، احتمال جنگ، تشدید می شود.

وی افزود: جنگ زمانی رخ می دهد که یکی از طرفین احساس کند که می تواند به طرف مقابل غلبه کند و با توجه به سوابق حملات آمریکا به نظر می رسد آنان این احساس را دارند. این وضعیت موجود است.چه در 60 روز و چه ورای 60 روز، فعلا امید به دیپلماسی بین طرفین جدی است. حداقل اینطور است که امیدها از دیپلماسی ناامید نشده و افرادی هم هستند که همچنان به روند دیپلماسی اعتماد دارند، هر چند که تحت انتقادات شدیدی قرار دارند.

این کارشناس حوزه سیاست خارجی در خصوص متغیرهای تاثیرگذار و مداخله گری که در این وضعیت وجود دارد گفت: می توان درباره متغیرهای مداخله گر به دخالت اسراییل یا برخی تندروهای داخل آمریکا و برخی تندروی های داخلی اشاره کرد که دوباره راه حل نظامی را روی میز بیاورند. متغیر دیگر بحث جنگ اوکراین و روسیه است. وضعیت جنگ اوکراین و روسیه، پیچیده تر از گذشته شده و طرف اوکراینی توانسته برخی تحولات را رقم بزند و طرف روسی نیز اراده کرده تحولاتی را رقم بزند. هر چه آتش جنگ این دو بیشتر شود، احتمال تاثیر این وضعیت بر ایران بیشتر است. ممکن است ایران زمینه انحراف از جنگ منطقه را برای پرداختن به جنگ فراهم کند.

وی با تاکید بر بحران اقتصادی و احتمال ترورها به جرقه هایی که می توانند معادلات را تغییر دهند اشاره کرد و گفت: با توجه به رویکردهای ژئوپلیتیکی که رخ می دهد و تحولات پیرامون آن از جمله بحران اقتصادی، احتمال دارد این موضوع نیز روی کل فرایند مذکور تاثیر بگذارد. اگر اقتصاد آمریکا چالش برانگیز باشد و معضلات پیرامون آن افزایش پیدا کند احتمال جنگ تشدید می شود. خرده اتفاقاتی که ممکن است طی روزهای آتی رخ دهد نیز می تواند جرقه آتش گسترده را بزند. این جرقه ها می تواند شامل ترورهای جدید باشد. در حال حاضر به نظر می رسد ایران و آمریکا همچنان علیرغم وزن کشی های سیاسی برای دیپلماسی جایگاه ویژه قائلند.

منبع: فرارو