بازگشت تیم ملی فوتبال به ایران با واکنش های متعددی روبرو شده است. ایران در حالی که در گروه تقریبا ساده ای قرار گرفته بود نتوانست حتی در بین تیم های برتر سوم گروه های مختلف قرار بگیرد. نتیجه شد آنکه از صعود به جمع 32 تیم برتر این رقابت ها بازماند. این ناکامی در شرایطی رقم خورد که در ادوار گذشته، تعداد تیم های حاضر در جام جهانی 32 تیم بود. در این دوره، با توجه به افزایش تیم ها به 48 تیم، تصور می شد ایران کار ساده ای برای صعود از مرحله گروهی داشته باشد؛ به ویژه آنکه در این گروه، ضعیف ترین تیم حاضر در جام جهانی، یعنی نیوزیلند، هم حاضر بود. نهایتا ولی تفکرات حاکم بر تیم ملی به نقطه ای که باید نرسید تا ایران در سریع ترین حالت ممکن، با جام جهانی وداع کند.

استقبال برای کدام دستاورد؟

ناکامی در صعود ایران به مرحله حذفی جام جهانی موجی از انتقادات را به همراه داشت؛ با این وجود، فدراسیون فوتبال و تعدادی از مسئولان ذی ربط در اقدامی بحث برانگیز تصمیم به راه اندازی مراسم استقبال از بازیکنان تیم ملی در فرودگاه گرفتند. این تصمیم به قدر کافی شوکه کننده بود؛ به ویژه آنکه در طرح فراخوان از کلمه قهرمان برای بازیکنان و اعضای کادرفنی تیم ملی ایران استفاده شده بود. البته که می شد حدس زد با توجه به رویه سابقه فدراسیون، این بار هم از هیچ دستاوردسازی شود تا مدیران و مسئولان فدراسیون فوتبال ایران که رسما در انجام صحیح و درست وظایف شان در ماه و سال های اخیر کوتاهی کرده بودند، از تیغ تیر انتقادات در امان بمانند. هرچند که این نمایش خبرساز هم مطابق میل آن ها پیش نرفت و سیل انتقادات از برپایی مراسم استقبال برای تیمی که توان صعود از مرحله گروهی جام جهانی 48 تیمی را هم نداشته، گسیل شد.

با خودمان چه می کنیم؟

ایران یکی از تیم های خوش رنکینگ فیفا بود که در همان مرحله گروهی از رقابت ها کنار رفت. به غیر از تیم ملی، کره جنوبی هم چنین بود. تفاوت بزرگ اما در رفتار با مسئولان فدراسیون فوتبال کره، سرمربی و بازیکنان این تیم با رفتاری بود که با مجموعه ایرانی شد. در کره جنوبی، رییس جمهور این کشور به شدت به فدراسیون فوتبال و سرمربی تیم ملی این کشور تاخت. لی جائه میونگ در شبکه اجتماعی X، به تندترین لحن ممکن دست به انتقاد زد و نوشت: در مواجهه با این نتیجه غیرمنتظره، فراتر از سردرگمی، احساس پوچی عمیقی می کنم. در نهایت، بار دیگر ثابت شد که انسان ها در قلب هر تغییری قرار دارند. وقتی رفیق بازی و دسته بندی ها بر شایستگی ترجیح داده می شوند و افراد بی کفایت در پست های مدیریتی منصوب می گردند، بروز چنین نتیجه ای تقریباً اجتناب ناپذیر است. شکست در مسیر این جام جهانی که شهروندان را با حسی از ناامیدی و خلاء رها کرد، به وضوح نتیجه یک شکست سازمانی و انتخاب های غلط در انتصابات است. من صمیمانه از مردم به خاطر ناامیدی عمیقی که این نتیجه غیرقابل قبول ایجاد کرده، عذرخواهی می کنم. ما به سرعت ساختار مدیریت ورزشی را اصلاح خواهیم کرد تا دیگر شاهد تکرار چنین اتفاقاتی نباشیم.

جالب است در ایران، در سطح مقامات سیاسی هم در تلاشی آشکار برای ندیدن واقعیت موجود، سعی بر تعریف و تمجید از این تیم ملی و نتایجش در جام جهانی شد؛ رویه ای که مشخصا مانع از ایجاد اصلاحات ساختاری و بنیادی در فوتبال و رشد و ارتقای آن خواهد شد. در ایران نه رییس فدارسیون و سرمربی اش عذرخواهی کردند (برعکس ژست قهرمان ها را گرفتند) نه رییس جمهور حاضر شد کوچکترین اعتراضی به این رویه داشته باشد.

پزشکیان ورزش قهرمانی با همگانی را اشتباه گرفته است؟

پس از نتایج تیم ملی در جام جهانی، پیام چهره های سیاسی که غالبا بوی حمایت و شعارزدگی می داد در شبکه های مختلف مجازی مخابره شد. تازه ترین آن ها هم مربوط به مسعود پزشکیان، رییس جمهور ایران، است که در پیامی کوتاه به مجموعه تیم ملی خداقوت گفته و نوشته: تلاش و مبارزه با تمام وجود و تا آخرین لحظه، مهم تر از پیروزی است . این بخشِ نخست پیام پزشکیان پس از حذف تیم ملی از جام جهانی است. مورد عجیب اینکه در مقام مقایسه با رفتار رییس جمهور کره جنوبی، مشخص است پزشکیان نارضایتی نداشته و اصلا هم برایش مهم نبوده که چقدر هزینه برای آماده سازی این تیم جهت حضور در جام جهانی صورت گرفته؛ همان طور که احتمالا اصلا برایش اهمیت ندارد که امیر قلعه نویی به تنهایی پاداش 140 میلیارد تومانی برای بردن این تیم به جام جهانی، آن هم در شرایطی که سهمیه آسیا 8.5 بوده، دریافت کرده است.

در سطحی بالاتر اما مشخص است نگاهی که مسعود پزشکیان به ماجرای تیم ملی دارد، نه یک نگاه ورزش قهرمانی، بلکه نگاهی آمیخته با ورزش همگانی است. در نگاه دوم، هدف سلامتی است و در نگاه نخست، هدف قهرمانی. اصولا این پرسش الان باید مطرح شود که اگر پیروزی مهم نبوده، چرا هزینه های چند ده میلیون دلاری برای تیم ملی شده و اصلا چرا تیم های ملی باید در سطوح حرفه ای به میدان بروند؟ پس، ترویج ورزش قهرمانی، ارتقای سطح حرفه ای و در نگاهی وسیع تر ورزش قوی، ایران قوی چه می شود؟ اینجا تفاوت عمده نگاه رییس جمهور کره به فوتبال حرفه ای با نگاه مسعود پزشکیان مشخص می شود.

رویکرد تحولی؛ آیا پزشکیان دست به کار می شود؟

مطالبی که در بالا عنوان شد مربوط به جمله اول پیام رییس جمهور ایران در پی حذف تیم ملی است. او در ادامه یک جمله کوتاه دیگر هم نوشته که می تواند حاوی اخبار مهمی باشد. کار علمی، حفظ روحیه، رویکرد تحولی و انگیزه بالا، شرط پیروزی در آینده است . اصولا بخش دوم این پیام کمی امیدوارکننده است. مسعود پزشکیان ظاهرا مسیر آینده فوتبال ملی ایران را ترسیم کرده و رویکرد تحولی را لازمه آن دانسته است. این بدان معنی است که احتمالا رییس جمهور و مجموعه همراه آن پی برده اند با مهدی تاج و امیر قلعه نویی نمی توان افق چندان روشنی برای این فوتبال ترسیم کرد. اگر این برداشت از رویکرد تحولی پزشکیان درست باشد، سوال دیگری از راه می رسد: آیا تغییرات در فوتبال ایران از راه می رسند؟