دنیای اقتصاد: دوحه بار دیگر به کانون «دیپلماسی پنهان» میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است. میزبانی دوحه از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، با ورود چهره‌های کلیدی همچون جرد کوشنر و استیو ویتکاف به فاز جدیدی از دیپلماسی وارد شده است. درحالی‌که فرستادگان ویژه آمریکا در دیدارهای سطح بالا با نخست‌وزیر قطر، مبانی سیاسی این گفت‌وگوها را پایه‌گذاری کرده‌اند، هیات‌های فنی با میانجی‌گری قطر و پاکستان روی دو گره اصلی یعنی «امنیت تنگه هرمز» و «آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده» متمرکز شده‌اند؛ فرآیندی که گزارش‌های بین‌المللی آن را مثبت و رو به پیشرفت ارزیابی می‌کنند.

خبرگزاری رویترز درباره این مذاکرات به نقل از یک منبع مطلع خبر داد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا پیش از آغاز جلسات فنی با نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر دیدار داشتند و چارچوب و مبانی این مذاکرات را پایه‌گذاری کردند. کوشنر و ویتکاف در جلسات فنی شرکت ندارند. همزمان رویترز به نقل از یک مقام ایرانی نوشت که مذاکرات دوحه بر «تنگه هرمز» و «پول‌های بلوکه‌شده» متمرکز است. در همین راستا عصر روز گذشته العربیه به نقل از یک منبع آگاه از تداوم مذاکرات غیرمستقیم در دوحه خبر داد و نوشت، ایران شرط کرده است که با هر پیشرفت در مذاکرات 3‌میلیارد دلار از دارایی‌هایش آزاد شود. این منبع ادامه داد: «بر اساس طرح جدید ارائه‌شده از سوی عمان، درباره تنگه هرمز گفت‌وگوهایی در جریان است.» وی افزود: «هیات‌های مذاکره برای رایزنی درباره پیشنهاد عمان در خصوص تنگه هرمز، به کشورهای خود بازخواهند گشت.»

همچنین بلومبرگ به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید گزارش داد که کوشنر و ویتکاف، مذاکرات مثبتی با رهبران منطقه‌ای در قطر داشته‌اند و مذاکرات فنی با ایران در حال پیشرفت است. وزارت امور خارجه قطر نیز درباره دیدار فرستادگان آمریکا با مقام عالی‌رتبه قطری نوشت که محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه این کشور روز سه‌شنبه با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا دیدار کرد. بر اساس این گزارش،‌ در این دیدار که در دوحه پایتخت قطر انجام شد، آخرین تحولات مذاکرات جاری بین آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در چارچوب یادداشت تفاهم بین دو طرف و تلاش‌ها برای تقویت امنیت و ثبات در منطقه از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی، بررسی شد. بر اساس اعلام وزارت خارجه قطر، دو فرستاده آمریکا، بر تعهد این کشور بر ادامه روند مذاکرات و حمایت از تلاش‌های دیپلماتیک با هدف دستیابی به یک توافق جامع تاکید کردند.

رایزنی‌های ایران در قطر

دیدار مهم دیگری که در قطر صورت گرفت، دیدار معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و مذاکره‌کننده ارشد کشورمان، کاظم غریب‌آبادی با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر بود. در این دیدار که علی صالح‌آبادی، سفیر کشورمان در دوحه و حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه نیز حضور داشتند، طرفین درباره طیفی از موضوعات مورد علاقه مشترک، از جمله روند اجرای یادداشت تفاهم، خاتمه جنگ تحمیلی و نیز چالش‌ها و موانع موجود در مسیر اجرای آن، به بحث و تبادل نظر پرداختند. همچنین، راهکارهای تسریع در اجرای مفاد یادداشت تفاهم به ویژه در خصوص لبنان، رفع موانع موجود و گسترش همکاری‌های دوجانبه در حوزه‌های مورد اهتمام مشترک، مورد بررسی قرار گرفت. گفتنی است پس از این دیدار، نشست سه‌جانبه مذاکره‌کنندگان ارشد ایران، قطر و پاکستان برای بررسی روند اجرای یادداشت تفاهم برگزار شد. مذاکره‌کننده ارشد کشورمان در پایان این نشست‌ها در گفت‌وگویی با خبرنگاران ضمن تشریح مباحث مطرح‌شده در جریان نشست‌ها اعلام کرد: «گفت‌وگوهای انجام شده متمرکز بر پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم است.»

روایت‌های مختلف از جلسات دوحه

روز سه‌شنبه روایت‌های مختلفی از نشست‌ها و رایزنی‌ها در دوحه منتشر شد. درحالی‌که جی.دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا شامگاه سه‌شنبه مدعی شده بود که مذاکرات فنی با طرف ایرانی بر سر توافق صلح در جریان است، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در گفت‌وگو با شبکه خبر توضیح داد که ما برنامه مذاکراتی طی چند روز آینده، در هیچ سطحی، با طرف آمریکایی نداریم. وی افزود:«اعزام هیات کارشناسی جمهوری اسلامی ایران به قطر به ریاست آقای غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه که همزمان مذاکره‌کننده ارشد ما هستند و مسوولیت تیم کارشناسی جمهوری اسلامی ایران را نیز بر عهده دارند، در راستای پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم است.»

این مقام ایرانی تاکید کرد: «از 28 خرداد که یادداشت تفاهم امضا شد تا امروز، از هر فرصتی برای اطمینان از اجرای بخش‌های مختلف این یادداشت تفاهم استفاده کرده‌ایم؛ از بند یک که به نوعی مهم‌ترین بخش این یادداشت تفاهم و ناظر بر خاتمه جنگ در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، است تا بندهای مربوط به پایان محاصره دریایی و همچنین موضوعات مرتبط با آزادسازی دارایی‌های مسدود شده یا محدود شده ایران. این موارد نیازمند پیگیری مستمر است و جلسه‌ای که در دوحه برگزار می‌شود، در همین راستا و با طرف قطری خواهد بود.» به گفته بقایی در نشست دوحه تمرکز طرفین عمدتا بر موضوعات مرتبط با در دسترس قرار گرفتن دارایی‌های آزاد شده ایران خواهد بود.

تهران، شرایط واشنگتن را نپذیرفت

در تحولی دیگر عمر حواش، خبرنگار الجزیره در تهران مدعی شد تهران خواستار آزادسازی فوری 12‌میلیارد دلار در دو مرحله ظرف مهلت 60 روزه است که با 6‌میلیارد دلار سپرده‌گذاری شده در بانک‌های قطر آغاز می‌شود. عمر حواش به نقل از اسماعیل بقایی نوشت که دستور کار هیات ایرانی به ریاست کاظم غریب‌آبادی محدود به مذاکرات «ایرانی-قطری» برای تسویه دارایی‌های مسدود شده است و هیچ‌گونه کانال مذاکره مستقیم با هیات آمریکایی وجود ندارد.  به ادعای این خبرنگار الجزیره در پشت صحنه، یک اختلاف‌نظر شدید آشکار شده است؛ زیرا تهران، شرایط واشنگتن برای ایجاد یک خط اعتباری انحصاری با هدف خرید کالاهای کشاورزی آمریکایی (مانند گندم، سویا و ذرت) را رد می‌کند؛ درحالی‌که به حق مطلق بانک مرکزی ایران برای تعیین نیازهای خود به کالاها و داروها بدون دخالت خارجی پایبند است.

همزمان با پیگیری روند دیپلماتیک در دوحه، وانگ‌یی، وزیر خارجه چین خواستار حفظ روند و شتاب مذاکرات میان ایران و آمریکا شد. از سوی دیگر وال‌استریت ژورنال در گزارشی به بررسی آخرین اظهارات دونالد ترامپ پرداخت و نوشت که ترامپ به دستیارانش گفته است که معتقد است دور دیگری از حملات تمام‌عیار می‌تواند دیپلماسی را از مسیر خارج کند. بر اساس این گزارش، ترامپ همچنین به دستیارانش گفته است که اگر مذاکرات با تهران از ضرب‌الاجل 18 اوت هم عبور کند، برایش مشکلی ندارد. آخرین اخبار و تحلیل‌ها نشان می‌دهد که او به دنبال راه‌هایی برای شکستن بن‌بست با تهران است و هنوز بازگشت به جنگ را رد نکرده است. برخی از مقامات اذعان می‌کنند که از سرگیری درگیری، به نوعی پذیرش ضمنی شکست توافق ایران خواهد بود.