قطع ناگهانی گفت وگوی تلویزیونی محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیئت مذاکره کنندگان کشورمان در شامگاه سه شنبه، آن هم در حالی که این برنامه از پیش ضبط شده و پس از طی مراحل معمول تولید، برای پخش در اختیار سازمان صداوسیما قرار گرفته بود، به تازه ترین و در عین حال پرحاشیه ترین مناقشه درباره عملکرد رسانه ملی بدل شده است. این رخدادی که بی شک فراتر از یک تصمیم رسانه ای یا اختلاف بر سر محتوای یک برنامه است، بار دیگر پرسش هایی جدی درباره حدود اختیارات مدیران صداوسیما، میزان پایبندی این سازمان به اصول حرفه ای، امانت داری در بازتاب دیدگاه مقامات رسمی و نسبت آن با منافع و امنیت ملی را به کانون توجه افکار عمومی کشانده است.

به گزارش شرق، اهمیت این ماجرا از آن رو دوچندان است که گفت وگوی رییس مجلس در یکی از حساس ترین مقاطع سیاسی و دیپلماتیک کشور، با هدف تبیین ابعاد تفاهم اخیر و تشریح روند مذاکرات انجام شده بود؛ اما توقف ناگهانی پخش آن نه تنها موجی از واکنش های سیاسی، رسانه ای و پارلمانی را برانگیخت، بلکه بار دیگر عملکرد رسانه ملی را در معرض نقدهای گسترده و پرسش های بنیادین قرار داد.

گفت وگوی تلویزیونی محمدباقر قالیباف که با هدف تشریح آخرین تحولات مربوط به تفاهم اخیر و ارائه گزارشی از روند مذاکرات و پیگیری های انجام شده تهیه شده بود، در حالی از صداوسیما پخش می شد که به صورت ناگهانی متوقف شد. پس از آن نیز مشخص شد علاوه بر توقف پخش برنامه، بخش هایی از این گفت وگو نیز پیش از انتشار حذف شده است. براساس اطلاعات منتشرشده و بنا بر روایت خبرآنلاین، سازمان صداوسیما افزون بر حذف یک بخش حدود 20دقیقه ای از این گفت وگو، حدود 55 ثانیه از سخنان رییس مجلس را نیز سانسور کرده است.

قالیباف در این بخش که هرگز از رسانه ملی پخش نشد، با اشاره به انتقادها درباره برخی سازوکارهای اقتصادی و نفتی کشور گفته بود: سؤال من این است که خریدهای قبلی این اقلام که در طول 15 سال گذشته انجام می شده، از کجا بوده است؟ آیا ال سیِ اینها در لندن باز می شد یا نه؟ چرا امروز این موضوع محل بحث شده است؟ . او سپس تأکید کرده بود: چون نمی خواهند بپذیرند که صادرات نفت با مجوز اُفَک انجام می شود. این قدرت جمهوری اسلامی است؛ به آن افتخار کنید و پای آن بایستید. این سند شکست آمریکاست و ما با عزت آن را انجام دادیم . در پی این اتفاق، مرکز رسانه مجلس شورای اسلامی بامداد چهارشنبه با صدور اطلاعیه ای، جزییات بیشتری از ماجرا را تشریح کرد.

در این اطلاعیه آمده است گفت وگوی تبیینی رییس مجلس، در اجرای دستور رهبر معظم انقلاب درباره پیگیری شروط تعیین شده در یادداشت تفاهم اسلام آباد، بیش از دو ساعت پیش از زمان پخش در اختیار سازمان صداوسیما قرار گرفته بود، اما این سازمان بدون اطلاع یا هماهنگی با مجلس، پخش برنامه را از میانه آن متوقف کرده است.

مرکز رسانه مجلس همچنین اعلام کرد بخش های حذف شده صرفا به موضوع یادشده محدود نبوده و مباحث مهم دیگری از جمله پاسخ به ادعای بازرسی آژانس بین المللی انرژی اتمی از سایت های هسته ای ایران، جزییات پیگیری آزادسازی دارایی های بلوکه شده کشور، تشریح اعتبار 300 میلیارد دلاری بازسازی مندرج در متن تفاهم، پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ و نیز تبیین پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب در 28 خرداد را نیز در بر می گرفته است.

این اقدام با واکنش شماری از نمایندگان مجلس و فعالان سیاسی روبه رو شد. مجتبی زارعی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در یادداشتی با انتقاد شدید از عملکرد صداوسیما، این اقدام را همسویی با روایت ترامپ در جنگ شناختی توصیف کرد و مدعی شد یک باند خودسر در این سازمان، برخلاف مصالح کشور، اقدام به قطع سخنان رییس مجلس کرده است. کامل نواب، دبیر کل جمعیت پیشرفت و عدالت نیز در واکنشی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در حالی که صداوسیما طی ماه های اخیر ساعت های طولانی آنتن خود را در اختیار برخی چهره های منتقد و مخالف قرار داده است، توضیحات رییس مجلس درباره تفاهم اخیر را در مهم ترین بخش آن متوقف می کند؛ موضوعی که به گفته او، پرسش های جدی درباره رویکرد مدیریتی رسانه ملی ایجاد کرده است .

صداوسیما بار دیگر با اقدامی بحث برانگیز، مخالفت خود با روند تفاهم ایران و آمریکا را این بار در قالب یک برنامه ورزشی به نمایش گذاشت. در میانه برنامه جام 26 که به تحلیل دیدار برزیل و ژاپن در جام جهانی اختصاص داشت، ناگهان بخش هایی از سخنان رهبر شهید انقلاب در پنجم آذر 1401 درباره بی اعتمادی به آمریکا و بی ثمربودن مذاکره پخش شد؛ سخنانی که در بستر سیاسی و امنیتی متفاوتی ایراد شده بود. این در حالی است که تفاهم اخیر تهران و واشینگتن با تصمیم کلیت نظام و رأی مثبت اکثریت اعضای شورای عالی امنیت ملی به دست آمده است.

منتقدان معتقدند بازپخش گزینشی این اظهارات، آن هم در فضایی کاملا نامرتبط، تلاشی برای القای تعارض میان روند مذاکرات کنونی و مواضع رهبری است. از نگاه آنان، صداوسیما با سیاسی کردن یک برنامه فوتبالی، بار دیگر نشان داد در مسیر مخالفت با روند مذاکرات، حتی از آنتن رویدادهای ورزشی نیز به عنوان ابزار روایت سازی سیاسی استفاده می کند و این در حالی است که تفاهم اخیر ایران و آمریکا با تأیید عالی ترین سطوح نظام، از جمله موافقت رهبری و رأی مثبت 12 نفر از 13 عضو شورای عالی امنیت ملی، به تصویب رسیده است.

همان گونه که از مجموعه واکنش ها و انتقادهای مطرح شده برمی آید، به نظر می رسد علت اصلی سانسور و توقف گفت وگوی ضبط شده محمدباقر قالیباف، بیش از هر چیز به محتوای سخنان او بازمی گردد. از نخستین روزهای برقراری آتش بس، امضای تفاهم اولیه میان رؤسای جمهوری ایران و ایالات متحده و آغاز مذاکرات در سوییس، صداوسیما رویکردی آشکار در قبال این تحولات اتخاذ کرد و بخش قابل توجهی از آنتن خود را به دیدگاه های منتقدان و مخالفان روند مذاکرات اختصاص داد. در چنین فضایی، طبیعی بود تبیین مواضع رسمی از سوی رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیئت مذاکره کننده ایران درباره ضرورت مذاکرات، تشریح مفاد تفاهم نامه و ترسیم چشم انداز گفت وگوهای پیش رو با آمریکا، با این رویکرد رسانه ای همخوان نباشد. از همین منظر، بسیاری معتقدند جلوگیری از انتشار کامل این گفت وگو، بیش از آنکه یک تصمیم فنی یا حرفه ای باشد، تلاشی برای جلوگیری از شکل گیری روایتی متفاوت در افکار عمومی و به چالش کشیده شدن روایت ها و ادعاهای جریان های منتقد مذاکرات بوده است.

نحوه برخورد صداوسیما با گفت وگوی رییس مجلس شورای اسلامی، پرسشی اساسی درباره حدود امانت داری رسانه ای و نسبت آن با منافع ملی پدید آورده است. اگر رسانه ای که خود را ملی می خواند، روایت رسمی یکی از عالی ترین مقامات کشور را به طور کامل منتشر نکند، چگونه می تواند در میانه جنگ روایت ها مرجعیت خود را حفظ کند؟ در شرایطی که نبرد شناختی به اندازه میدان دیپلماسی و امنیت اهمیت یافته، تبیین محمدباقر قالیباف می توانست هم زمان روایت جریان های تندروی داخلی، فضاسازی آمریکا و عملیات روانی اسراییل را با چالش جدی مواجه سازد و روایت رسمی جمهوری اسلامی را تقویت کند.

در کنار آنچه گفته شد و در سطحی عمیق تر، متأسفانه سال هاست عملکرد سازمان صداوسیما، از کیفیت تولیدات و شیوه مدیریت آنتن تا رویکردهای خبری و سیاسی آن با نقدهای گسترده و مستمر روبه روست. این نقدها در جریان جنگ اخیر دیگر از سطح اختلافات جناحی فراتر رفته و به یکی از چالش های اساسی حکمرانی رسانه ای در کشور تبدیل شده است. از آغاز تجاوزات آمریکا و اسراییل به کشور تاکنون، رسانه ملی نه تنها بخش مهمی از مرجعیت رسانه ای خود را از دست داد، بلکه در رقابت روایت ها نیز نتوانست اعتماد افکار عمومی را حفظ کند. در این میان، قطع ناگهانی گفت وگوی ضبط شده محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیئت مذاکره کننده ایران، نقطه عطفی در این روند به شمار می رود.

حذف بخشی از سخنان رییس یکی از قوای سه گانه و توقف پخش برنامه ای از پیش ضبط شده، دیگر صرفا یک خطای حرفه ای یا کج سلیقگی رسانه ای نیست، بلکه از وجود اختلالی ساختاری در نظام تصمیم گیری صداوسیما حکایت دارد. تداوم چنین رفتارهایی این برداشت را تقویت می کند که رسانه ملی به جای ایفای نقش فراگیر و ملی، در چارچوب ملاحظات یک جریان سیاسی خاص عمل می کند و راهبرد حذف و سانسور را بر شفافیت و اقناع ترجیح می دهد. استمرار این رویکرد، افزون بر فرسایش اعتبار صداوسیما، در شرایط جنگ روایت ها می تواند سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و حتی منافع ملی را با آسیب های جدی مواجه کند.

از همین رو، به نظر می رسد دیگر نمی توان این سلسله رفتارها را به تصمیم های فردی یا اشتباهات موردی مدیران شبکه و در نهایت برکناری آنها فروکاست. تکرار منظم و هدفمند چنین اقداماتی، از غلبه یک رویکرد مسلط و سازمان یافته بر ساختار مدیریتی صداوسیما حکایت دارد؛ رویکردی که اگر اصلاح نشود، نه تنها مرجعیت رسانه ای این سازمان را به طورکامل از میان خواهد برد، بلکه اعتبار نظام اطلاع رسانی رسمی کشور را نیز بیش از پیش با فرسایش مواجه خواهد کرد. از این منظر، پاسخ گویی و بازنگری در سطوح عالی مدیریتی سازمان، دیگر یک مطالبه سیاسی یا جناحی نیست، بلکه ضرورتی در راستای صیانت از منافع ملی، بازسازی اعتماد عمومی و بازگرداندن رسانه ملی به جایگاه واقعی خود به عنوان رسانه همه ملت است.

پیرو نقدها و تحلیل ها درباره قطع مصاحبه محمدباقر قالیباف، محمد مهاجری هم معتقد است: ریشه این بحران را نباید صرفا در مدیریت سازمان صداوسیما جست وجو کرد، بلکه این مسئله را باید در چارچوب ساختار کلان حکمرانی رسانه ای کشور بررسی کرد . این فعال رسانه ای با بیان اینکه صداوسیما جزیی از نظام حکمرانی کشور است، باور و تأکید دارد: صداوسیما را نمی توان پدیده ای منفک از ساختار کلی مدیریت کشور دانست. تفاوت این سازمان با سایر بخش ها در آن است که چون یک رسانه فراگیر است، ضعف های حکمرانی در آن بسیار سریع تر و آشکارتر از سایر حوزه ها خود را نشان می دهد. به همین دلیل افکار عمومی تقریبا به صورت روزانه با کاستی های آن مواجه می شود .

این فعال سیاسی اصولگرا ضمن اشاره به عملکرد مدیران سال های اخیر افزود: به اعتقاد من، صداوسیما دست کم در یک دهه گذشته، به ویژه در دوره دو رییس اخیر، در پرهزینه ترین و در عین حال کم اثرترین وضعیت خود قرار گرفته است . جالب اینجاست که مهاجری، با وجود انتقادهای گسترده به عملکرد رییس سازمان صداوسیما، خاطرنشان می کند: شخص رییس سازمان، مسئله اصلی نیست . به تعبیر او: جبلی مقصر اصلی نیست و دلیلش آن است که اساسا او را مدیر تصمیم گیر صداوسیما تلقی نمی کنم . با چنین برداشتی، این روزنامه نگار اصولگرا تصریح می کند در صداوسیما، هرکسی صبح زودتر به محل کار برسد، تصمیم می گیرد چه چیزی روی آنتن برود و چه چیزی حذف شود. بنابراین سهم جبلی، اگر تقصیری متوجه او باشد، این است که مسئولیتی را پذیرفته که اقتدار و استقلال لازم برای اداره آن را ندارد .

مهاجری راهکار برون رفت از وضعیت کنونی را صرفا در تغییر مدیران خلاصه نمی کند و معتقد است: باید اصلاحات ساختاری در دستور کار قرار بگیرد . به گفته او: سران سه قوه باید با تدوین یک نقشه راه جامع، پیشنهاد اصلاح ساختار صداوسیما را به رهبر معظم انقلاب ارائه کنند تا امکان بازنگری در شیوه اداره این سازمان فراهم شود .

او همچنین با اشاره به اصل 175 قانون اساسی تأکید کرد: به نظر من، با استفاده از ظرفیت مجمع تشخیص مصلحت نظام، باید مجوزی برای اصلاح سازوکار اداره صداوسیما اخذ شود؛ زیرا مدل کنونی دیگر پاسخ گوی نیازهای جامعه نیست . این روزنامه نگار خصوصی سازی بخشی از ظرفیت های رسانه ملی را یکی از مهم ترین راهکارهای اصلاح وضعیت موجود دانست و افزود: صداوسیما امروز یکی از پرهزینه ترین مجموعه های رسانه ای منطقه است. اگر قرار بود این سازمان هزینه های خود را از محل درآمدهایش تأمین کند، با این شیوه اداره، قطعا امکان ادامه فعالیت نداشت.

بنابراین ایجاد شبکه های خصوصی در کنار رسانه ملی، ضمن کاهش بار مالی دولت، فضای رقابتی سالمی ایجاد می کند و کیفیت تولیدات را نیز ارتقا خواهد داد . مهاجری در پایان آمارهای رسمی درباره میزان مخاطبان صداوسیما را نیز محل تردید دانست و خاطرنشان کرد: اعلام ارقامی مانند 70 یا 80 درصد مخاطب، بدون سنجش های مستقل، فاقد اعتبار است. بهترین داور، افکار عمومی است و اگر یک نظرسنجی واقعی و بی طرفانه انجام شود، میزان رضایت مردم از عملکرد صداوسیما به روشنی مشخص خواهد شد .